Thơ bát cú thất ngôn và tứ tuyệt thất ngôn bằng chữ Nho thịnh hành ở nước ta hồ dễ trên 1000 năm nay. Tôi tán thành ý tưởng của ông Đỗ Trung Lai (trên ANTG) và bà Phạm Thị Hảo (trên HV) rằng các học giả nổi tiếng như Tản Đà, Ngô tất Tố, Xuân Thuỷ, Phan Văn Các ….có những dịch phẩm tuyệt vời, song không phải 100% các dich phẩm đều tuyệt vời  (như 1 thiếu phụ vừa chung thuỷ vừa xinh đẹp, cách nói của nhà thơ Tế Hanh)

Vì vậy nên có một diễn đàn để tìm ra cái được và cái chưa được của các bản dịch hiện hành ngõ hầu ta sẽ có một tuyển tập được sàng lọc mang dấu ấn của thế kỉ bùng nổ công nghệ thông tin.Tôi nghĩ rằng các bậc cao minh như Cụ Tản Đà, Cụ XuânThuỷ….không đời nào tự ái. Tôi cạn nghĩ CLB Unesco thơ Đường và TT Quốc Học làm được điều này.

Tôi xin nêu vài ví dụ:

1/ Bài Hoàng hạc lâu .

Đề dẫn sau dưạ vào bản dịch của Cụ Tản Đà

Nguyên tác câu 1: Tích niên dĩ thừa hoàng hạc khứ .

Là một câu khẳng định.Bản dịch :Hạc vàng ai cưỡi đi đâu ? lại là một câu nghi vấn !

Câu 7 :Nhật mộ hương quan hà xứ thị 

Là một câu nghi vấn .Bản dịch :Quê hương khuất bóng hoàng hôn” lại là câu khẳng định!

Câu 4 có trạng từ du du - rất có hồn bị bỏ qua ở bản dịch.

Câu 5 ở bản dịch có từ “cây bầy” e rằng hơi sượng vì lẽ người Việt ta hay nói trâu bầy,  dê bầy chứ ít nói cây bầy, cỏ bầy…Bầy có thể hiểu là bầy vẽ chăng? .Bà Phạm thị Hảo tiếc nuối ở bản dịch đã lược đi chữ phương  - ,nếu có thì bản dich là áng văn chương Thi trung hữu hoạ, thi trung hữu hương.

Để tránh mấy điều trên xin phép đưa ra phương án sau:

                     Lầu Hạc Vàng

Đi rồi cưỡi hạc người xưa,

Còn trơ lầu Hạc nắng mưa dãi dầu.

Hạc Vàng nào trở về đâu,

Ngàn năm lơ lửng trắng mầu mây trôi .

Trường Giang mưa tạnh lâu rồi,

Hàng cây in nét một thời xuân qua.

Bãi bồi xanh cỏ thơm hoa,

Chiều tà tự hỏi quê nhà là đâu?

Sương buông sóng vỗ  nhịp cầu,

Lòng sầu ngâm khẽ vài câu với lòng

                           Bài 2:Nam Quốc sơn hà

Đề dẫn dựa vào bản dịch của GS Bùi văn Nguyên

Câu 1;Nam Đế dịch là vua Nam e rằng bị xuống cấp (vua là thuộc hạ của đế ?)

Cư - là ở,  là nắm,  là giữ lấy ……Trong văn cảnh này phải hiểu là  trị vì, là hành đạo .Dịch là “ở”  nó trở nên tầm thường

Câu 4 : nhữ đẳng, là đại từ ngôi số 2 số nhiều được dịch là “”

“ chúng mày “ e không ổn, vì lẽ bậc Tướng Soái gọi đối phương là các ngươi,chỉ có trẻ chăn trâu mới gọi đối phương là chúng mày,  chúng bay. Nguyên tác : thủ bại hư                   là mệnh đề khắng định tự làm tự chuốc lấy tan nát. Bản dịch thiên về cảnh cáo, hăm doạ

Tôi thể nghiệm ý tưởng mình bằng một phương án sau;

               CHỦ QUYỀN NƯỚC NAM

Nam Đế trị vì cõi nước Nam,

Ngời như nhật nguyệt, đạo trời ban.

Cớ gì giặc dữ sang xâm lấn,

Xem đấy !Các ngươi chuốc lụi tàn.

  Lại lạm bàn :Từ cổ đại trong truyền thuyết An tiêm có đề câp tới BIỂN ĐẢO. Suy rộng ra  nói Nam Quốc Sơn Hà là nói tới cả chú quyền lãnh hải .Thành ngữ  Thệ  Hải  minh Sơn  mà Cụ Nguyễn Du dùng trong Truyện Kiều chứng tỏ BIỂN (Hải   海  )cũng quan trọng như đất liền ( Sơn  山 ) .Không hiểu H/S cấp 3 đã chỉ đươc vùng lãnh hải trên bản đồ của nước Việt Nam hay chưa?

                  Bài 3: NGUYÊN TIÊU

Đề dẫn  dựa vào bản dịch của nhà thơ Xuân Thuỷ

Câu 1 :kim dạ nguyên tiêu  được dịch là rằm xuân thì bạn đoc có thểhiểu rằm tháng giêng, rằm tháng 2 hay rằm tháng 3  ? Nguyệt chính viên”  mang nội hàm thuần tuý hình học (tròn ) mà không mang nội hàm vật lí ( lồng lộng soi )

Câu 3 :Bác dùng 3 điệp từ  XUÂN :

  Xuân sơn xuân thuỷ tiếp xuân thiên  là một phép tu từ để tô đậm một chữ XUÂN vũ trụ.Tiếc rằng bản dịch bỏ đi một chữ xuân !

Câu 3: Yên ba thâm xứ  là nơi heo hút có sông suối, đầy đặc mây mù  được dịch là  :giữa dòng  e giản lược quá,  không mang tính lịch sử .

Câu 4: Nguyệt mãn thuyền “ :ánh trăng bừng chiếu vào thuyền  được dịch là : trăng ngân.

 Chữ ngân ta dùng trong chữ ngân hàng,  vây ngân là bạc (  Ag).Ánh trăng không có màu ánh bạc .ta quen gọi là trăng VÀNG. Ngân nằm trong chữ ngân nga (động từ), trăng không hát được! . Lập luận của tôi dựa từ điển chính tả của Hoàng Phê  1995 .

Những ý tưởng trên tôi xin mạo muội  thể hiện trong một bản dịch sau ;

                  Tết Nguyên Tiêu

 Tháng Giêng vào rằm trăng tròn,

Xuân sông hoà với xuân non xuân trời .

Giữa rừng việc NƯỚC chưa ngơi,

Khuya về thuyền chở ngời ngời ánh trăng.

   Tôi luôn tự nhắc :  dịch thơ là nghiên cứu  là sáng tác theo tiêu chí ĐÚNG  và ĐẸP (Trước hết là đúng ). Vậy nói như người xưa là phải  Thôi –Xao, nói nôm na là có lúc cũng phải  chẻ sợi tóc làm tư .Sức bát văn bát vãn mà đòi nâng cửu đỉnh .mong được sự thông cảm và đại xá.

                                             Mạt Xuân Canh Dần

                             Thái Doãn Mại  số 11  khu TT đài Mễ Trì Xã Mễ Trì  Từ Liêm  Hà Nội

                                            Email: thaidoanmai @gmail .com

                        ĐT 01645874799