DU BÍCH ĐÀO ĐỘNG THơ cụ Lê Quý Đôn – Sưu tầm văn học cổ

Du Bích Đào động 遊碧桃洞 •

 Thăm động Bích Đào • Đề Từ Thức động

遊碧桃洞  

海上群仙事渺茫，
碧桃洞口久荒涼。
乾坤一褐窮徐式，
雲水雙娥老絳香。
石古有聲敲曉月，
沙鹽無味濕秋霜。
世人苦作天台夢，
不想天台亦戲場。

Du Bích Đào động

Hải thượng quần tiên sự diểu mang,
Bích Đào động khẩu cửu hoang lương.
Kiền khôn nhất hạt cùng Từ Thức,
Vân thuỷ song nga lão Giáng Hương.
Thạch cổ hữu thanh xao hiểu nguyệt,
Sa diêm vô vị thấp thu sương.
Thế nhân khổ tác Thiên Thai mộng,
Bất tưởng Thiên Thai diệc hí trường.

Dịch nghĩa

Câu chuyện thần tiên trên biển thật là mơ hồ,
Cửa động Bích Đào hoang tàn lạnh lẽo đã từ lâu.
Từ Thức một manh áo vải thô cùng quẫn trong trời đất,
Giáng Hương đôi mày ngài già sọm giữa chốn nước mây.
Tiếng trống đá âm vang dưới bóng trăng thanh,
Bãi muối lạnh lùng thấm đẫm sương thu.
Người đời vất vả theo đuổi giấc mộng Thiên Thai,
Đâu nghĩ rằng Thiên Thai cũng chỉ là sân khấu của tạo hoá.

Động Từ Thức còn gọi là động Bích Đào, thuộc địa phận xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, Thanh Hoá, là một cảnh đẹp nổi tiếng của nước ta, có liên quan đến câu chuyện Từ Thức gặp tiên chép trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ. Hiện nay còn thấy hai bài thơ chữ Hán khắc trên vách động, một bài của Lê Quý Đôn được người sau cho khắc trên phiến đá dựng trong cửa động vào năm 1905, và một của chúa Trịnh Sâm đề năm 1771.

Bản dịch của Lê Thế Vinh

 Thần tiên vẫn bảo chuyện mơ màng,
Động Bích Đào kia cỏ mọc hoang.
Trời bể tìm tòi, mê huyện Thức!
Nước mây chờ đợi, mệt nàng Hương!
Vang om thạch động trăng gần sáng,
Nhạt nhẽo diêm điền muối đẵm sương,
Giấc mộng Thiên Thai mong mỏi mãi,
Ai hay cũng chỉ hí du trường!

Bản dịch của Trần Tuấn Khải

Ngoài bể tìm tiên đã truyện hoang,
Bích Đào động ấy lại mơ màng!
Đất giời kiết xác anh Từ Thức,
Mây nước già tom ả Giáng Hương.
Trống đá sớm vang khua bóng ác,
Muối sa thu nhạt loãng hơi sương.
Người đời tìm mộng Thiên Thai khổ,
Đâu biết Thiên Thai cũng lớp tuồng!!

Bản dịch của Cao Nguyên

Nghe chuyện thần tiên chỉ viễn mơ,
Động Đào nguyên, cỏ mọc hoang sơ.
Biển trời Từ Thức tìm tiên nữ,
Mây nước Giáng Hương vẫn đợi chờ.
Động đá trăng xuông vang tiếng dội,
Sương thu thấm bãi muối ơ thờ.
Thiên Thai cũng chỉ là cơn mộng,
Từ nhập Thiên Thai chuyện đáng ngờ.

Bản dịch của Trương Việt Linh

Nghe nói thần tiên chuyện hảo huyền
Bích Đào cửa động thật hoang lương
Đất trời mê mãi, thương Từ Thức!
Mây nước mong chờ, tội Giáng Hương!
Thạch động vang om, trăng chếch sáng
Diêm điền nhạt thếch muối pha sương
Người đời mê miết Thiên Thai mộng
Ai biết Thiên Thai lớp hí trường

Bích Đào cửa động thật hoang sơ,
Nghe nói thần tiên chuyện mộng mơ.
Từ Thức tìm tiên đi khắp chốn,
Giáng Hương mây nước mắt trông chờ.
Động trong trăng sáng nghe âm gõ,
Thấm bãi sương thu muối nhạt mờ.
Từ Thức gặp tiên Lưu với Nguyễn,
Thiên Thai tuồng lớp chẳng ai ngờ.

Bản dịch của Hồng Phi

Trên đảo bầy tiên chuyện lạ thường
Bích Đào cửa động quá hoang lương!
Đất trời manh áo đày Từ Thức
Mây nước đôi mày đoạ Giáng Hương!
Trống đá tiếng lay vầng nhật sớm
Muối non vị nhạt đẫm thu sương
Người đời khổ bởi mơ tiên cảnh
Ai biết thiên thai cũng hí trường.

Bản dịch của Vũ Ngọc Khánh

Mờ mịt thần tiên ngất dặm dương
Bích Đào động khẩu dấu thê lương
Áo gai phiêu bạt thân Từ Thức
Mây nước già dăm mặt Giáng Hương
Trống đá nghe khuya lay động sớm
Sương thu chăng đượm cát sa trường
Thiên thai bao kẻ từng xây mộng
Nào biết thiên thai cũng hí trường.