Đến với bài thơ TRĂNG CHIỀU của Tứ Đức

TRĂNG CHIỀU

 Xuân thì thuở ấy đã trôi qua

Vóc dáng ngày xưa vẫn mặn mà

Phượng đỏ nồng say dòng suối tóc

Lan xanh ấm áp  tấm thân ngà

Bên đồi nắng trải tình lưu luyến

Góc phố mây vờn nghĩa thiết tha

Thử thách qua rồi làn gió thoảng

Chiều buông sáng tỏa mảnh trăng tà.

                                           Tứ Đức

Trong dòng chảy của thời gian, tuổi xuân một khi đã đi qua thì không thể trở lại. Nhưng có những vẻ đẹp tưởng như đã thuộc về quá khứ lại không hề mất đi; chúng vẫn sống trong ký ức, trong tình yêu, trong những miền hoài niệm mà năm tháng càng xa càng trở nên đằm thắm. “Trăng chiều” của Tứ Đức là một bài thơ như thế. Mượn cảnh sắc thiên nhiên để soi chiếu bóng dáng con người, tác giả đã tạo nên một bức tranh hoài niệm vừa dịu dàng, vừa nồng ấm, trong đó cái đẹp của tuổi xuân được nâng lên thành cái đẹp của tình nghĩa bền lâu.

Ngay từ hai câu đề, thời gian và con người đã được đặt trong một thế đối sánh đầy ý vị:

                   “Xuân thì thuở ấy đã trôi qua
                    Vóc dáng ngày xưa vẫn mặn mà”

“Xuân thì” là tuổi trẻ, là quãng đời tươi đẹp nhất của con người. Tác giả không né tránh quy luật của thời gian mà thẳng thắn nhìn nhận: “đã trôi qua”. Một chữ “trôi” gợi biết bao cảm xúc. Thời gian giống như dòng nước, cứ lặng lẽ chảy về phía trước, mang theo tuổi trẻ và những tháng năm đã sống. Thế nhưng câu thơ sau lập tức tạo nên một sự đối lập đầy sức gợi: thời gian có thể làm tuổi xuân xa khuất, nhưng “vóc dáng ngày xưa vẫn mặn mà”.

“Mặn mà” ở đây không chỉ nói đến nhan sắc. Đó còn là vẻ đẹp của thần thái, của tình cảm, của một con người đã đi qua nhiều trải nghiệm mà vẫn giữ được nét duyên dáng trong tâm hồn. Nếu câu thơ thứ ba nhắc đến một mùa xuân đã mất, thì câu thứ tư lại khẳng định một mùa xuân khác vẫn còn nguyên: mùa xuân của tình yêu và ký ức.

Hai câu thực đưa người đọc trở về một miền ký ức đầy màu sắc:

                 “Phượng đỏ nồng say dòng suối tóc
                   Lan xanh ấm áp tấm thân ngà”

Hình ảnh phượng đỏ, suối tóc, lan xanh, thân ngà tạo nên một bức tranh vừa thực vừa mộng. Phượng đỏ vốn là biểu tượng thân thương của tuổi học trò, của một thời áo trắng, của những rung động đầu đời. Còn “dòng suối tóc” là một hình ảnh giàu chất tạo hình, khiến mái tóc trở thành dòng chảy mềm mại của ký ức. Sắc đỏ của phượng kết hợp với vẻ óng ả của mái tóc làm hiện lên một bóng hình thiếu nữ đầy sức sống.

Đến câu thơ “Lan xanh ấm áp tấm thân ngà”, vẻ đẹp ấy lại chuyển sang một gam màu thanh nhã hơn. “Lan xanh” gợi sự trong trẻo, thanh cao; “thân ngà” gợi nét đẹp tinh khôi, quý phái. Cách phối hợp màu sắc trong hai câu thơ — đỏ của phượng, xanh của lan — khiến ký ức không chỉ được nhớ bằng cảm xúc mà còn được nhìn thấy bằng hình ảnh. Đó là một miền quá khứ đã được thời gian phủ lên lớp sương hoài niệm, khiến mọi đường nét càng trở nên lung linh.

Nếu bốn câu đầu thiên về hồi ức và chân dung, thì hai câu luận mở rộng không gian của kỷ niệm:

                       “Bên đồi nắng trải tình lưu luyến
                         Góc phố mây vờn nghĩa thiết tha”

“Bên đồi”, “góc phố” — những địa điểm tưởng như bình thường lại trở thành những dấu mốc của tình cảm. Thiên nhiên trong thơ không còn là ngoại cảnh đơn thuần. Nắng biết “trải tình”, mây biết “vờn nghĩa”. Cảnh vật được tâm hồn hóa, trở thành người bạn đồng hành cùng con người trong câu chuyện tình duyên.

Đặc biệt, hai chữ “lưu luyến” và “thiết tha” đã nâng cảm xúc của bài thơ lên một tầng sâu hơn. Đó không còn là sự hoài nhớ đơn thuần về nhan sắc hay tuổi trẻ, mà là sự gắn bó với một mối tình đã trải qua năm tháng. “Tình” và “nghĩa” cùng xuất hiện, cho thấy tình cảm trong thơ Tứ Đức không chỉ có sự rung động mà còn có chiều sâu của nghĩa tình. Chính điều ấy làm cho ký ức không bị chìm vào quá khứ mà vẫn có sức sống trong hiện tại.

Hai câu kết là nơi tư tưởng của bài thơ được kết tinh:

                    “Thử thách qua rồi làn gió thoảng
                      Chiều buông sáng tỏa mảnh trăng tà.”

Sau những “thử thách”, những biến động của cuộc đời, tất cả rồi cũng có thể nhẹ đi như “làn gió thoảng”. Câu thơ mang một triết lý sống khá đẹp: con người có thể đã đi qua những gian nan, những đổi thay, nhưng điều còn lại chính là tình nghĩa và những giá trị tinh thần bền vững.

Và rồi hình ảnh “mảnh trăng tà” xuất hiện ở câu kết — một hình ảnh đẹp và giàu tính biểu tượng. “Chiều buông” gợi sự xế bóng của một đời người; “trăng tà” gợi một buổi chiều muộn của thời gian. Nhưng đáng chú ý là trước “mảnh trăng tà” lại có cụm từ “sáng tỏa”. Chính nghịch lý nghệ thuật ấy làm nên chiều sâu của bài thơ: chiều đã xuống nhưng ánh sáng chưa tắt; tuổi xuân đã qua nhưng vẻ đẹp vẫn còn; thời gian đã trôi nhưng tình nghĩa vẫn sáng.

Nhan đề “Trăng chiều” vì thế không chỉ tả một khoảnh khắc thiên nhiên. Đó là một biểu tượng về con người khi đã đi qua phần rực rỡ nhất của cuộc đời. “Chiều” là thời gian, là tuổi tác, là những tháng năm đã khuất; còn “trăng” là ánh sáng của ký ức, của tình yêu, của vẻ đẹp tâm hồn. Trăng càng về chiều càng mang vẻ dịu dàng, sâu lắng; cũng như tình cảm sau bao nhiêu năm tháng càng bớt đi sự sôi nổi ban đầu nhưng lại thêm phần đằm thắm, thủy chung.

Có thể nói, “Trăng chiều” là bài thơ của sự nhìn lại nhưng không phải để tiếc nuối. Tứ Đức không than thở trước tuổi xuân đã mất, mà tìm thấy trong hiện tại ánh sáng của những gì đã từng đẹp và vẫn còn đẹp. Từ “xuân thì” đến “chiều buông”, từ “phượng đỏ” đến “mảnh trăng tà”, bài thơ là một hành trình của thời gian; nhưng xuyên suốt hành trình ấy vẫn là một mạch tình không phai.

Đọc “Trăng chiều”, người đọc nhận ra một điều giản dị mà sâu sắc: thời gian có thể lấy đi tuổi trẻ, nhưng không thể lấy đi những ký ức đẹp; năm tháng có thể làm con người đổi thay, nhưng không nhất thiết làm phai nhạt nghĩa tình. Và khi cuộc đời bước vào buổi chiều, điều quý giá nhất không còn là sắc xuân của hình hài mà chính là ánh trăng của tâm hồn — thứ ánh sáng âm thầm nhưng đủ sức soi lại cả một miền kỷ niệm.

Bởi vậy, câu thơ cuối “Chiều buông sáng tỏa mảnh trăng tà” không chỉ khép lại bài thơ mà còn mở ra một dư âm đẹp: một buổi chiều của đời người vẫn có thể rất sáng, nếu trong đó còn có tình yêu, ký ức và nghĩa tình thủy chung.                                         4.0