Baì thơ yêu thích

Đến với Bài thơ THƯƠNG VỢ của Trần Tế Xương

admin - 03/12/2025 add comment

Thương vợ

Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
Một duyên hai nợ, âu đành phận,
Năm nắng mười mưa, dám quản công.
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc:
Có chồng hờ hững cũng như không!

Trần Té Xương

Dưới ngòi bút trào phúng mà chan chứa ân tình của Trần Tế Xương, bài thơ “Thương vợ” không chỉ là lời tự sự về cảnh ngộ gia đình, mà còn là một trong những áng thơ hay nhất của văn học trung đại Việt Nam viết về người phụ nữ tảo tần. Bài thơ vừa mộc mạc, chân thực, vừa thấm đẫm tình đời, tình người.

Hình ảnh người vợ hiện lên lam lũ, tảo tần

Hai câu đề mở ra cả một không gian mưu sinh đầy nhọc nhằn:

“Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.”

Chỉ bằng hai câu thơ, Tú Xương đã khắc họa trọn vẹn cảnh đời vất vả của bà Tú. “Mom sông” là nơi cheo leo, hiểm trở, gợi sự bấp bênh của kiếp mưu sinh. Từ “quanh năm” nhấn mạnh sự vất vả triền miên, không lúc nghỉ ngơi. Câu thơ thứ hai vừa là lời kể, vừa là một cách nói nửa đùa nửa xót: “năm con với một chồng” – người chồng cũng được “xếp” như một gánh nặng ăn theo, cho thấy sự tự trào cay đắng của tác giả.

Nỗi nhọc nhằn được đẩy lên thành ám ảnh

Hai câu thực tiếp theo là bức tranh sinh động về sự vất vả nơi sông nước:

“Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.”

Hình ảnh “thân cò” là ẩn dụ quen thuộc trong ca dao, tượng trưng cho người phụ nữ nhỏ bé, đơn côi, nhẫn nại. “Quãng vắng” – “đò đông” đối lập nhau, một bên là cô đơn, heo hút; một bên là xô bồ, tranh chấp. Hai từ láy “lặn lội”, “eo sèo” gợi lên sự nhọc nhằn cả về thể xác lẫn tinh thần. Qua đó, ta thấy nỗi khổ của bà Tú không chỉ là lao lực mà còn là chịu đựng va chạm, tủi cực trong kiếp mưu sinh.

Đức hi sinh thấm đượm trong triết lí đời

Hai câu luận mang màu sắc chiêm nghiệm:

“Một duyên hai nợ, âu đành phận,
Năm nắng mười mưa, dám quản công.”

Quan niệm “duyên – nợ” đậm chất dân gian đã biến sự hi sinh thành một thứ cam chịu có ý thức. “Năm nắng mười mưa” là cách nói tăng cấp, cho thấy mọi gian lao đều chấp nhận, không hề đắn đo, tính toán. Ở đây, vẻ đẹp của người vợ không chỉ nằm ở sự chịu thương chịu khó, mà còn ở tấm lòng bền bỉ, thủy chung, nhẫn nhịn vì gia đình.

Lời tự trách và nỗi đau của người chồng có ý thức

Hai câu kết là tiếng thở dài đầy chua xót:

“Cha mẹ thói đời ăn ở bạc:
Có chồng hờ hững cũng như không!”

Tú Xương mượn lời trách “thói đời” nhưng thực chất là tự trách chính mình – một nhà nho tài hoa nhưng lận đận khoa cử, không giúp được gì cho vợ. Câu cuối nghe tưởng như đùa cợt, nhưng lại là một lời tự thú cay đắng, thể hiện nhân cách cao đẹp của tác giả: dám nhìn thẳng vào sự bất lực của mình để tôn vinh công lao của vợ.

Giá trị nội dung và nghệ thuật

Bài thơ “Thương vợ” có giá trị nổi bật ở ba phương diện:

Giá trị nhân văn sâu sắc: Tôn vinh người phụ nữ lao động, giàu đức hi sinh trong xã hội xưa.
Tình cảm chân thành, xúc động: Không phải tiếng khóc bi lụy, mà là nỗi thương yêu sâu kín, day dứt.
Nghệ thuật trào phúng – trữ tình hòa quyện: Giọng thơ vừa tự giễu, vừa xót xa, làm nên phong cách độc đáo của Tú Xương.

Kết luận

“Thương vợ” không chỉ là bài thơ viết về một người vợ cụ thể, mà còn là bức chân dung tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam truyền thống: tảo tần, nhẫn nại, hi sinh thầm lặng vì chồng con. Đồng thời, qua đó, Trần Tế Xương cũng để lại một hình ảnh đẹp về người chồng có lương tri, biết đau cho nỗi khổ của người bạn đời, dẫu bản thân bất lực trước cuộc đời. Chính sự kết hợp giữa tình thương, nỗi day dứt và tiếng cười tự trào đã làm cho bài thơ sống mãi với thời gian.

4.0