Baì thơ yêu thích

Đến với Bài thơ Đường luật của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

admin - 22/05/2026 add comment

LỜI KHUYÊN*

Non sông nào phải buổi bình thời

Thú đánh nhau chi khéo nực cười

Cá vực, chim rừng, ai khiến đuổỉ

Núi xương sông tuyết, thảm đầy vơi

Ngựa phi chắc có hồi quay cổ

Thú dữ nên phòng lúc cắn người

Ngán ngẫm việc đời chi nói nữa

Bên đầm say hát, nhởn nhơ chơi.

Nguyễn Bỉnh Khiêm

Trong bối cảnh Thế giới đầy biến động, BBT xin giới thiệu Bài thơ.(Đề BBT đặt) , để chúng ta cùng chiêm nghiệm

Bài thơ “Lời khuyên” của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang đậm phong vị triết lý ẩn dật mà vẫn chan chứa nỗi ưu tư thời cuộc. Đây không chỉ là một lời khuyên giản dị, mà còn là cái nhìn sắc sảo về nhân tình thế thái trong buổi loạn ly.

Hiện thực xã hội: loạn lạc và vô nghĩa

Hai câu đề mở ra một nghịch cảnh:

“Non sông nào phải buổi bình thời
Thú đánh nhau chi khéo nực cười”

Nhà thơ khẳng định đất nước đang trong cảnh không bình yên, vậy mà con người lại lao vào những cuộc tranh đấu vô nghĩa. Từ “nực cười” không đơn thuần là chê trách, mà còn là tiếng cười chua chát – cười cho cái ngu muội của nhân tâm, khi con người tự biến mình thành “thú” mà tranh giành, sát phạt.

Bức tranh tàn khốc của chiến tranh

Hai câu thực khắc họa hậu quả:

“Cá vực, chim rừng, ai khiến đuổi
Núi xương sông tuyết, thảm đầy vơi”

Hình ảnh “cá vực, chim rừng” vốn vô tội cũng bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh. Câu thơ mang tính chất ẩn dụ sâu sắc: chiến tranh không chỉ hủy hoại con người mà còn làm đảo lộn cả trật tự tự nhiên.

Đặc biệt, cụm từ “núi xương sông tuyết” là một hình tượng ám ảnh, gợi cảnh chết chóc chất chồng. Đó không chỉ là sự mô tả mà còn là lời tố cáo mạnh mẽ: chiến tranh do con người gây ra đã đẩy sinh linh vào cảnh thảm khốc đến tận cùng.

Lời cảnh tỉnh và triết lý nhân sinh

Hai câu luận:

“Ngựa phi chắc có hồi quay cổ
Thú dữ nên phòng lúc cắn người”

Đây là phần kết tinh tư tưởng của bài thơ. Nguyễn Bỉnh Khiêm nhắc nhở:

Mọi sự hung hăng, bạo liệt đều có lúc phải dừng lại (“ngựa phi… quay cổ”).
Kẻ ác, kẻ dữ luôn tiềm ẩn nguy cơ gây hại, nên cần cảnh giác, đề phòng.

Ẩn sau đó là triết lý sâu sắc:
Quy luật nhân quả và sự báo ứng luôn tồn tại trong đời sống.

Thái độ sống: thoát tục mà không vô trách nhiệm

Hai câu kết:

“Ngán ngẫm việc đời chi nói nữa
Bên đầm say hát, nhởn nhơ chơi.”

Sau khi nhìn thấu thời cuộc, nhà thơ chọn thái độ lánh đời. Nhưng đó không phải là sự trốn chạy hèn yếu, mà là một cách giữ gìn nhân cách trong thời loạn.

Hình ảnh “bên đầm say hát” gợi một không gian thanh bình, đối lập hoàn toàn với cảnh “núi xương sông tuyết” trước đó. Đây là lý tưởng sống của bậc trí giả:

Biết đời là giả trá mà không bị cuốn theo
Giữ tâm hồn thanh sạch giữa cõi nhiễu nhương

Giá trị tư tưởng và nghệ thuật

Tư tưởng: Bài thơ là lời cảnh tỉnh sâu sắc về chiến tranh, lòng tham và sự ngu muội của con người; đồng thời thể hiện triết lý sống an nhiên, giữ đạo.
Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ cô đọng, giàu hình ảnh ẩn dụ
- Đối ý chặt chẽ theo thể thơ Đường luật
- Giọng điệu vừa châm biếm, vừa trầm tư triết lý

Tổng kết

“Lời khuyên” không chỉ là một bài thơ, mà là một bản minh triết về cuộc đời. Qua đó, Nguyễn Bỉnh Khiêm gửi gắm thông điệp:

– Khi xã hội rối ren, con người càng cần tỉnh táo, biết dừng lại, biết giữ mình và hướng tới sự an hòa.

Đó chính là cái nhìn vượt thời đại của một bậc đại trí – người không chỉ hiểu đời, mà còn biết cách sống đúng giữa dòng đời.

4.0