THÔNG BÁO


    Xuian moi copy.jpg  Năm cũ đã qua, năm mới - 2019  lại tới, những biến động của toàn thế giới cũng như những chuyển vận của đất nước ta. theo thời gian lùi dần về quá khứ

   Đảng ta, nhân dân ta đang tập trung quyết liệt chống tham nhũng, và cải cách hành chính nhằm làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.    

     Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. Trung tâm NC BT và phát huy văn hóa dân tộc cũng như Hội thơ Đường luật Việt Nam năm qua có nhiều hoạt động rất tích cực ....

Có Một Thể thơ Đa thanh đến thế
29-11-2019
cong-lang-8.JPGXin được giới thiệu

CÓ LOẠI THƠ ĐA THANH NHƯ THẾ

Chưa dám khẳng định, nhưng tôi tin rằng trên thế giới hiếm một dân tộc nào có ngôn ngữ giàu thanh điệu như tiếng Việt. Có người nước ngoài nói rằng, nghe người Việt nói chuyện lên bổng xuống trầm như là hát! Sở dĩ có hiện tượng đó vì tiếng Việt có những sáu thanh (có người còn xếp thành 8 thanh), nhiều hơn hẳn số thanh trong tiếng nước họ. Chúng ta đều biết rằng, sáu thanh đó bao gồm bốn thanh trắc và hai thanh bằng. Bốn thanh trắc là các chữ mang các dấu sắc, hỏi, ngã, nặng. Hai thanh bằng gồm các chữ mang dấu huyền và không mang dấu. Dùng tên dấu của chữ để gọi thanh chữ đó, và với chữ không mang dấu ta tạm gọi là “thanh không”, sáu thanh trong tiếng Việt là: thanh sắc, thanh hỏi, thanh ngã, thanh không, thanh huyền, và thanh nặng.
Tiếng Việt giàu thanh tạo nên âm điệu uyển chuyển, du dương cho thơ. Có nhà thơ nước ta đi thăm Hội nhà văn Trung Quốc về kể lại rằng, các nhà thơ Trung Quốc thích nghe các nhà thơ Việt Nam đọc thơ Đường của họ qua âm Hán Việt, và về nhạc điệu họ bảo rằng nghe hay hơn hẳn khi họ đọc bài thơ đó bằng tiếng Bắc Kinh! Như vậy thanh điệu tiếng Việt có lợi thế lớn cho thi ca nước nhà. Thực tế, trong một câu thơ truyền thống, hiếm khi chứa đủ sáu thanh của tiếng Việt. Ví như câu ca dao:
Ba cô đội gạo lên chùa
Một cô yếm thắm bỏ bùa cho sư
Ta khảo sát số thanh ở câu lục, đó là không, không, nặng, nặng, không, huyền, tức là chỉ có ba thanh không, nặng, huyền xuất hiện.
Còn câu “Hỡi cô tát nước bên đàng”, theo thanh là Ngã, không, sắc, sắc, không huyền, có bốn thanh ngã, không, sắc, huyền xuất hiện.
Còn với câu: “Hỡi cô cắt cỏ một mình”, thì thanh là ngã, không, sắc, hỏi, nặng, huyền, tức chứa đủ cả 6 thanh của tiếng Việt, nên đọc lên nghe cao độ thay đổi liên tục, uyển chuyển hơn hai câu trên. 
Khi khảo sát một số thi phẩm của các nhà thơ nổi tiếng, ta thấy rằng tỷ lệ xuất hiện câu thơ đa thanh ( chứa đủ 6 thanh) là hiếm hoi. Ví dụ Truyện Kiều dài 3254 câu, thì chỉ có 18 câu đa thanh, bao gồm 4 câu lục (935, 1435, 1541, 3045) và 14 câu bát ( 116, 322, 406, 466, 510, 894, 936, 1114, 1682, 1724, 2318, 2380, 2702, 3168). May mắn trong số đó có một cặp lục bát đa thanh:
Cởi xiêm lột áo sỗ sàng
Trước thần sẽ nguyện mảnh hương lầm rầm
Và đây cũng là cặp lục bát đa thanh duy nhất trong Truyện Kiều. Về lý thuyết cũng như qua thống kê trên, chúng ta biết được khi sáng tác lục bát đa thanh thì câu lục khó hơn câu bát.
Vấn đề đặt ra: có thể nâng số thanh lên tối đa trong một câu thơ hay không? Nếu làm được điều đó thì tính đa thanh của tiếng Việt càng được tận dụng triệt để và hiệu quả đem lại sẽ lớn hơn.
Thể thơ đầu tiên dựa vào để khảo sát là thể thơ sáu chữ, tức là mỗi câu trong bài có sáu chữ, cách gieo vần cũng giống như cách gieo vần của thơ sáu chữ quen thuộc. Cái khác biệt là, sáu chữ trong mỗi câu thơ của loại này mang sáu thanh khác nhau, nghĩa là trong mỗi câu có đủ thanh không, thanh huyền, thanh sắc, thanh hỏi, thanh nặng và thanh ngã. Cái khó là người sáng tác làm sao cho bài thơ nói được ý tưởng của mình với những câu thơ tự nhiên, người đọc không có cảm giác bị gò ép. Như vậy làm thơ đa thanh khó hơn rất nhiều so với các loại thơ quen biết, thậm chí còn khó hơn cả thơ Đường luật. Sau đây là ví dụ về loại thơ sáu chữ đa thanh này.
Ngỡ được quay về xứ trẻ
Bỏ quên tóc đã bạc đầu
Ngực em nổi miền lãng mạn
Để xuân rực rỡ sắc màu.
Mới đọc qua ta nghĩ rằng đây là một bài thơ bốn câu sáu chữ bình thường. Nhưng không, nó rất đặc biệt, vì mỗi chữ trong câu mang một thanh khác nhau, câu thơ không thiếu một thanh nào, và không thanh nào được trùng lặp. 
Nhưng loại thơ đa thanh không chỉ bó hẹp trong thể thơ sáu chữ, mà mở rộng xuống thơ năm chữ, bốn chữ; mở rộng lên thơ bảy chữ, tám chữ và vô hình trung ôm chứa cả thể thơ lục bát và song thất lục bát. Tuy nhiên, với thơ năm chữ, bốn chữ, mỗi câu tương ứng là năm thanh, bốn thanh; với thơ bảy chữ, tám chữ, bắt buộc câu nào cũng chứa đủ sáu thanh và cho phép một hoặc hai thanh được lặp lại. Sau đây là các ví dụ:
Với thơ năm chữ:
Nối người đi tảo mộ
Hương khói đẫm một miền
Thuý Kiều đâu chẳng gặp
Chỉ thoáng hồn Đạm Tiên.

( Mỗi câu có năm thanh khác nhau)

Với thơ bốn chữ:
Sớm vừa mở ngõ
Mặt đồng biếc non
Sương cườm ngọn cỏ
Chứa mặt trời con.
( Mỗi câu mang bốn thanh khác nhau)

Với thơ bảy chữ:
Tuổi trẻ mãi xa, già mới gặp
Thời gian để lại quá phũ phàng
Nếp nhăn che đậy miền mỹ cảm
Nỡ vùi tận đáy vẻ hào quang.
( Mỗi câu có đủ sáu thanh, một thanh được lặp lại)

Với thơ lục bát:
Cảm thương lối cũ một mình
Mối tình một thuở đã thành hư không
Trách trời lại nổi bão giông
Bắt cây đổ gãy, để lòng lệch nghiêng.
( Mỗi câu lục có đủ sáu thanh, mỗi câu bát chứa đủ sáu thanh và hai thanh được lặp lại)
Và đây là song thất lục bát:
Cỏ vệ đường tái màu tiễn biệt
Người ruổi rong mãi tít dặm xa
Nỗi niềm bóng lẻ một ta
Bẽ bàng nhặt nửa cánh hoa cuối mùa.
…….
Khi trên mạng Facebook tôi đề xuất loại thơ này, ở mục “Câu lạc bộ thơ Đa thanh”, được nhiều bạn hưởng ứng, tiêu biểu là Sao Nhi Là ở Ninh Bình và Kim Khuê Trần ở thành phố Hồ Chí Minh, mỗi người sáng tác được vài chục bài thơ đa thanh. Tôi nghĩ rằng, dân ta có thú chơi tao nhã là xướng họa thơ Đường luật bao đời nay. Rất tiếc thơ Đường luật là thể thơ bắt nguồn từ đời Đường Trung Quốc, thế thì chúng ta có thể tạo ra cho mình một thú chơi thơ thuần Việt được không, nếu như kết hợp thể thơ lục bát với loại thơ đa thanh này? Nhiều bạn thích, nhưng bảo khó quá! Vâng, đúng là khó nói chung, nhưng với những người giàu ngôn từ thì chưa hẳn đã khó. Hơn nữa, chính sự khó đó mới thử thách năng lực của nhau, cũng như các cuộc thi xướng họa thơ Đường luật xưa nay. Có người dồi dào khả năng huy động ngôn từ, còn muốn độ khó tăng thêm bằng cách làm thơ Đường luật đa thanh. Rồi cũng xướng họa với nhau nữa!Tôi thấy rằng các vận động viên chạy nhanh, khi tập họ thường dùng dây cao su níu mình lại cho khó chạy, để khi tháo dây cao su ra thì có thể chạy nhanh hơn trước. Làm thơ đa thanh ngoài việc tìm được cảm hứng trước những thử thách, nó cũng là một sự khổ công tập luyện, để vốn ngôn từ của mình giàu thêm, và tất nhiên khi sáng tác thơ bình thường được thuận lợi hơn.
Trong mấy năm qua, tôi đã gửi thơ đa thanh đăng các báo, đặc biệt báo Tuổi trẻ đã giới thiệu một chùm có kèm theo lời giới thiệu về loại thơ này. Thành công đó giúp tôi có thêm nghị lực để song hành cùng thơ đa thanh.


Một số bài thơ Đa thanh:

TẾT XA QUÊ

Khổ chưa! Tết nữa biệt làng
Vãn chiều ngắm cảnh rộn ràng phố ga
Triệu lòng hướng những nẻo xa
Dõi hòai chẳng biết quê nhà tận đâu!

Mẹ cha nấm cỏ dãi dầu
Bốn phương không dễ gặp nhau tuổi già
Nỗi gần tựa gió thoảng qua
Mỗi người một ngả, chia ra mấy miền.

Nặng ơn mãi chẳng đáp đền
Cả năm đã cách, tết biền biệt xa
Lặng thầm bóng lẻ ngã ba
Chở về nỗi nhớ quê nhà, cậy ai?


CHUYỆN NHỎ BAN MÊ

Bạn đãi cà phê
Nơi sành điệu nhất
Bảo trước, đừng chê
Mình quê mấy cục.

Bạn ngồi thưởng thức 
Giọt huyền ủ hương
Riêng mình sợ đắng
Ngoảnh ra mặt đường.

- Kìa, có ngô luộc!
Mình bỗng toáng lên
Bao người khó chịu
Ngửng nhìn, ngạc nhiên.

Giữa quán cà phê
Mơ màng mộng ước
Có gã nhà quê
Ngồi chén ngô luộc!

NẮNG HANH
                  (Đường luật Đa thanh)

Rét mãi, được ngày hửng nắng hanh
Đất trời rộng rãi, mở xa xanh
Đẹp hoa, lũ bướm sà ngang cỏ
Ngọt quả , đàn chim hót trĩu cành
Lặng lẽ sân phơi, già sưởi nắng
Hãi hùng chuyện tắm, trẻ lo quanh…
Nhớ quê, tuổi lão chưa về lại
Kỷ niệm mùa xưa cố giữ dành.

  Sưu tầm trên Internet

Tác giả BBT