THÔNG BÁO

Chuc nam moi.jpgChào năm mới ! 2017
      Năm 2016 đã qua đi theo thời gian và những biến động của toàn thế giới cũng như những chuyển vận của đất nước ta. Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ XII  đã thành công rất, rất tốt đẹp, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. Trung tâm NC BT và phát huy văn hóa dân tộc cũng như Hội thơ Đường luật Việt Nam năm qua có nhiều hoạt động rất nổi trội....
Đôi lời cảm nhận Baì kệ của Phật Hoàng Trần Nhân Tông
23-07-2017
 tải xuống.jpgXin trân trọng giới thiệu baì viết của sư thầy Thích Thanh Thọ

Nguyên tác:

         

                   

Phiên âm:  Cư trần lạc đạo

                   Cư trần lạc đạo thả tùy duyên

Cơ tắc xan hề khốn tắc miên

Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch

Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền.

                        Trần Nhân Tông

 

Đôi lời cảm nhận Baì kệ của Phật Hoàng Trần Nhân Tông

 

Baì Kệ trong baì Phú “ Cư Trần lạc đạo của Phật hoàng Trân Nhân Tông đã có rất nhiều

Các bậc dịch gỉả, triết học bàn về baì kệ này, cùng với nhiều bài thuyết  giảng, ý nghiã cao siêu, huyèn diệu, nhiệm màu của  đạo và đời. Từ khi có baì phú đến giờ ta đã biết đã bao nhiêu năm, bao nhiêu đời, bao nhiêu người đã tốn biết bao giấy mực vẫn chưa giaỉ quyết hết ý nghĩa tận cùng của bài phú , không khác gì viên ngọc  nhìn phía nào cũng sáng, như bánh xe pháp luôn vận chuyển không ngừng.

 

   Áp dụng  vào đời thường, nghĩa, từ , lại vô cùng giản dị và thiết thực. Sau đây xin có  một đôi điều cảm nhận, để bạn đọc cùng chia sẻ. Có hai cách cảm nhận Đạo và Đời. Đạo , Đơì tuy 2 mà là một.

 

     Câu đề: “Cư trần lạc đạo thả tuỳ duyên” Từ Cư nghĩa đen là ở, còn thuật ngữ “ Cư sĩ” là chỉ ngươì tại gia học Phật . Ta vẫn có câu thành ngữ “Thứ Nhất là tu tại gia, thứ Nhì tu chợ, thứ Ba tu chùa”. Tu tại gia là khó nhất. Tổ lấy từ Cư chỉ cả 2 nghĩa. Tổ dạy ta không những tùy duyên, mà còn phải biết ý tứ . Câu đề Tổ nhấn mạnh đến hiện tướng duyên  và vô hiện tướng duyên . Ví dụ có người nói chuyện rất đúng lúc, đúng chỗ đó là hợp tướng duyên, có ngươì nói và làm không đúng lúc, gọi là vô  tướng duyên.

    Từ  trần là chỉ lục trần (đó là : sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) sáu trần luôn tác động vào sáu căn (đó là: nhãn thức, nhĩ thức, ty thức, thiệt thức, thân thức, ý thức).

     Từ Đạo là : - Con đường thông suốt, là chân lý, là Bồ đề Niết Bàn, là phương pháp tu hành. vv..

    Cụm từ thả tùy duyên nghĩa là  hãy tùy duyên, phải tùy duyên.vv ..  Nghiã lý cả câu đề, không nhẽ Tổ bảo chúng ta sống buông thả , mặc kệ cho lục trần quấy nhiễu lục căn hay sao ?. Vâỵ ở chỗ nào Tổ dạy chúng ta phải có điểm dừng, đó là từ (hãy) . Đây là chân phanh để  nhấn tùy duyên không thái quá, hoặc thả phanh để tùy duyên không bị gò bó chấp trước.  Lâý một ví dụ trong bài giảng của Hòa thượng Thích Thiên Đạo . “ Có 2 thầy trò  đi  làm Phật sự, trên đường về gặp một cô gái đi guốc cao gót, vận quần áo tân thời rất

lộng lẫy. Trước một rãnh nước  chảy qua đường, thấy cô ấy cứ loay hoay, lội thì bẩn quần áo, nhảy qua thì không được. Vị thiền sư biết ý liền bế cô ta qua rãnh nước. Người học trò đi theo, mặt bỗng buồn rười rươị . Về đến chùa  thầy mới hỏi trò “ sao con buồn vậy” . Trò liền đáp “ Thần tượng trong con xụp đổ  rồi” .Thâỳ hỏi “ Taị sao vậy?”.Trò trả lời “ Vì thầy bế cô gái qua rãnh nước” . Thầy liền trả lời “ Thầy bế cô gái qua rãnh  và để cô gái bên kia rãnh nước, sao con còn mang cô ấy về chùa là cớ làm sao?”

                 Như vậy người học trò đã phạm đã phạm vào giới chấp. 

 

           Hãy trở lại  câu đề của bài kệ . Vậy là Tổ khuyên hãy tùy duyên , không câu nệ vào tiểu tiết . Ngay bàì kệ này Tổ cũng  không theo quy tắc của thi  Đường. Vậy nên bài kệ vô cùng xuất chúng. Nhất là trong thời đại Công nghệ thông tin ngày nay, chỉ cần nhấp chuột là cả thế giới hiện ngay trước mắt, có cả tích cực và không tích cực, vậy ta xem gì, học gì để có ích, nếu không biết hãy tùy duyên, thì lục trần sẽ kéo theo lục thức vào vòng bấn loạn .

          Câu thực Tổ dẫn chứng : Cơ tắc sôn hề khốn tắc miên, Từ Cơ  nghĩa là mất mùa đói kém. Từ sôn (ta quen đọc  là từ san)  nghĩa là bữa cơm hàng ngày. Từ khốn nghĩa là mệt nhọc, quẫn bách, khốn cùng. Từ miên nghĩa là ngủ .

        Sinh, lão, bệnh ,tử  là 4 quy luật, không ai tránh khỏi. Khi ta hết tiền, hết gạo, kèm theo bệnh tật hành hạ. những bữa cơm, giấc ngủ hàng ai chăm lo đây. Đói ăn chẳng được, mà mệt ngủ cũng không xong, lúc này rất cần đến sự trợ duyên. Nhất là ai đã trải qua thập tử nhất sinh, từ cõi chết trở về, càng hiểu hai từ trợ duyên.

        Câu thực Tổ đưa ra triệu chứng của căn bệnh , mình đã gặp và sẽ gặp tức là hiện hữu tướng và vô hiện hữu tướng. Ta thường nghe “ Bồ tát sợ nhân, chúng sinh sợ qủa”. Còn một ý nghĩa nữa là những người đã tu và làm chủ được tâm, thì sẽ làm chủ được khi ăn , khi ngủ  (Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền)

       Câu luận Tổ mở rộng cho ta hiểu hơn về từ duyên (Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch), nghĩa là trong nhà có báu thôi tìm kiếm. Câu này Tổ lấy cảnh để tác dộng vào thức. Con người là vốn qúy, vậy chúng ta  đang còn mạnh khỏe, còn làm ra vật chất hãy tôn trọng đối xử với mọi ngươì trong nhà và xung quanh, phải gieo nhân lành, thiện căn ngay vơí những người gần nhất. Tình yêu con người với con người, tình yêu con người với vật cảnh, phải biết vun trồng chữ tâm, chữ đức cho chính ta chứ không phải cho ai khác.

         Từ nhà đây không phải nhà thật, từ báu cũng không phaỉ là tiền của. Do lục trần và tạp duyên ám nhiễm tâm thức, hay còn gọi là bát thức tâm vương, nên chân tính bị vô minh che lấp. Để trừ mọi nguyên nhân của căn bệnh, Tổ đã dùng biến duyên để chỉ rõ Ngũ uẩn ( sắc, thụ, tưởng, hành, thức). Một phần là thể xác (cái nhà), hai là phần tự thể của bát thức ( là báu), lục dục làm mờ chân tính nên cứ vọng tưởng đi tìm ở đâu, không biết trong nhà mình có báu, đó là thân thức, đó là trí huệ.

             “ Hiểu rõ sự tướng cuả các pháp gọi là trí, thấu đạt tất cả sự lý gọi là huệ, quyết đoán mọi vấn đề gọi là trí, giản trạch suy xét muôn vật gọi là huệ, rõ tục để gọi là trí, thấu suốt chân đế gọi là huệ”. Trí huệ là chân không, là không tướng, nên biến duyên để trí huệ ấy thành hiện hữu trí huệ tướng, tức là những việc làm thiết thực có ích hàng ngày.

       Còn một điều nữa không kém phẩn quan trọng mà Tổ khuyên ta phải gĩư gìn từng hạt giống Bồ Đề, và luôn cảnh giác với lũ giặc phiền não, lũ giặc lú lẫn, cứ lượn lờ ăn cắp và gậm nhấm dần trí bảo, huệ bảo của ta. Minh chứng cụ thể như ta đang ở ngoài sân, vào trong nhà tự nhiên  quên mất klhông biết mình định làm gì và lấy cái gì nữa, hay có người hỏi ta điều gì đó bỗng dưng ta quên mất, cứ vò đầu gãi tai. Nếu như cứ để tình trạng ấy kéo dài, sẽ trở thành ngươì vô  tâm thức.

 

         Câu kết Tổ khẳng định : Đôí cảnh vô tâm mạc vấn thiền . Câu này có hai ý :

1-    Khi ta đã vô tâm thì lúc già, bệnh, chết ập đến cũng không nên hỏi Phật, hỏỉ nhà chùa làm chi, có hỏi cũng chẳng giải quyết được gì, chỉ vì tâm chưa giác ngộ, cái tôi trỗi dậy cộng với cái kiêu căng, tự phụ, không biết  đến ai nên phải hứng  chịu lấy . Cơ, San, Khốn , Miên để tránh. Cơ , San, Khốn , Miên câu kết Tổ dạy phải cắt bỏ vô minh để đạt được tuệ giác tướng, và vô tuệ giác tướng.

2-     Đôí cảnh vô tâm mạc vấn thiền (Vô tâm đây không phải là vô tâm thức) . Đôí cảnh là đôí cảnh nào,  là đôí cảnh trực diện vơí lục trần.Khi đôí với lục trần mà không bị lục trần làm nhiễu loạn, thì chứng được từ Mạc (sẽ  được yên định, sẽ được tuyệt không)

 Không còn tâm yêu, tâm ghét, không còn vọng niệm, không còn tạp duyên, ấy là thanh tịnh, ấy là Vô Tâm, ấy là Thiền.

 

        Tóm lại bài phú Tổ dạy chúng ta nên biết tùy duyên, nên làm chủ từ bữa ăn, giấc ngủ và những việc thường ngày, nên biết dùng  báu ở trong nhà, làm công năng tu tập. Để rôì đối trước vạn vật, không loạn tâm, tức  chứng được thiên định. Đấy là Thiền, chẳng phải hỏi ai chẳng phải tìm ở đâu . Thật là Phật pháp bất ly thế gian.

                                       Xin chân thành cảm ơn !.

                                                                       Thích Thanh Thọ

                                    Trụ trì chùa Linh Sơn, Kim Thái, Vũ Bản, Nam Định

 

Tác giả BBT