THÔNG BÁO

Chuc nam moi.jpgChào năm mới ! 2017
      Năm 2016 đã qua đi theo thời gian và những biến động của toàn thế giới cũng như những chuyển vận của đất nước ta. Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ XII  đã thành công rất, rất tốt đẹp, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. Trung tâm NC BT và phát huy văn hóa dân tộc cũng như Hội thơ Đường luật Việt Nam năm qua có nhiều hoạt động rất nổi trội....
BÀN VỀ LUẬT ĐỐI TRONG THƠ ĐƯỜNG LUẬT HIỆN NAY
02-06-2017
Cao lanh .jpgXin  được giới thiệu

BÀN VỀ LUẬT ĐỐI TRONG THƠ ĐƯỜNG LUẬT HIỆN NAY

 

Tôi cũng thuộc “Típ” những người mê thơ Đường luật. Sau nhiều năm đọc viết, tìm hiểu, nghiên cứu về thơ Đường luật ở Việt Nam và cả những bài thơ cổ ở Trung Quốc được in Hán Nôm và dịch sang tiếng Việt, qua hiểu biết về Đường thi tôi xin mạo muội trao đổi và xin ý kiến với các thi huynh, thi hữu có bề dày về thơ Đường, với các tác giả được giải thơ Đường và các bậc lãnh đạo hội thơ Đường trong toàn quốc một vài ý kiến sau :

Nhiều người làm thơ và nhất là lớp trẻ có nhiều tác giả giỏi, làm thơ hay, trở thành nổi tiếng nhưng không yêu thơ Đường luật, bởi thơ Đường có luật và làm thơ dễ mắc bệnh trong bài thơ nên khó thả hồn vào bài thơ đó. Phải chăng chúng ta chưa hiểu sâu rõ về luật thơ Đường của các cụ ta xa xưa. Mà gần đây các thầy chấm duyệt thơ Đường bỏ mất nhiều bài thơ Đường hay, chỉ đưa luật sơ đẳng ra ne nét soi rọi làm hồn thơ ý thơ bay biến hết, chỉ còn lại trơ trụi từ - chữ, như người thợ đan nong nia, chỉ nhăm nhăm tránh lỗi nong mốt, nong hai. Người đọc phải luận mới hiểu tác giả muốn viết gì. Tôi hỏi nhiều người đã đọc hàng nghìn bài thơ Đường được in trong giai đoạn hiện nay đều bảo, rất ít bài hay. Nên nhất trí với Ban biên tập thơ Đường luật Việt Nam quyển tập 12 không nên bắt bẻ bệnh trong thơ Đường luật. Để cho cô gái có chiếc răng khểnh duyên dáng yêu kiều hơn với chính mình. Vì được giám khảo bỏ qua chiếc răng khểnh mà cô gái đã thi đỗ hoa hậu. Đã gọi là thơ Đường luật, thì nên xem xét theo luật để dòng thơ Bác Học này được thăng hoa ở thời đại của chúng ta. Đã là luật thì bắt buộc phải tuân thủ theo luật, ta thống nhất thơ Đường luật trước nay bây giờ chỉ có bốn luật kể theo thứ tự thiết yếu: Luật đối, Luật vần, Luật bằng trắc. Trong Luật bằng trắc có chứa yêu cầu niêm luật và phép nhị, tứ, lục, phân minh. Nhất, tam, ngũ, bất luận nhưng nhất thiết phải kỵ khổ độc và bốn là luật bố cục. Chúng ta đã in thơ Đường luật đến tập 12  nhưng thế nào là sai luật. Tôi xin bàn về luật đối, ở cặp thực và cặp luận phải là hai cặp đối và tuân theo luật bằng trắc, luật vần. Nói về đối thì cũng cực kỳ phong phú trong thơ Đường luật, có thể có những câu lời tuy không đối nhưng ý vẫn đối nhau rất sát sao.

Câu thơ :    “Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản

                   Bạch vân thiên tải không du du”

Dịch :          “ Hạc vàng một đi không trở lại

                   Mây trắng nghìn năm bay lửng lơ”.

Chỉ có Bạch vân đối với Hoàng Hạc còn những chữ khác thì không đối. Nhất khứ cũng không đối được với thiên tải vì khác tự loại. Khứ và tải đều vần trắc, nhưng ý của hai câu đối nhau thật cân xứng. Trong một bài thơ mới viết về Đền Hùng cặp thực và cặp luận có câu :

“Voi đàn hiển núi quỳ dâng lễ

Muôn dạ thành tâm đến thỉnh cầu

Duy chỉ nước Nam ngày Quốc Giỗ

Nhất sơn Nghĩa Lĩnh xứ Phong Châu”.

Voi hiển núi là Voi Thánh, đàn Voi Thánh đối với muôn người đây chính là bất đối chi đối (trên mặt chữ thì không đối,  nhưng ý vẫn đối nhau). Làm cho hai câu thơ hay và sang hơn. Có phải chăng lâu nay thơ Đường Việt Nam đương đại chúng ta đều nhầm soi xét hai cặp thực và luận cứ phải đối chỉnh (chỉnh đối) hay đối chuẩn từ loại nào thì đối với từ loại ấy, danh từ đối với danh từ, động từ đối với động từ, tính từ đối với tính từ, Hán Nôm đối với Hán Nôm… Viết một câu đối, hay bán một câu đối thì phải đối chuẩn. Khi hiểu chưa sâu sắc, không rõ về đối trong thơ Đường, thì khác nào như ta nhốt con chim công hoang dã vào trong lồng sắt hẹp, làm nó dụng hết lông hoặc lông xơ xác, mà mấy cụ già mắt kém cứ gật gù ôi chim công vẫn đẹp quá. Đối ngẫu trong thơ Đường luật thì đa dạng và phong phú lắm, ví như cú trung đối: (Thường thì hai câu đối nhau, đây là chữ trong một câu đối nhau:

“Cô Vân độc điểu xuyên quang mộ

Vạn tỉnh thiên sơn hải khí thâm”.

Dịch :          “ Mây côi chim lẻ ánh sáng trên sông đã chiều

                   Muôn giếng nghìn non khi ngoài biển đầy đặc”.

( Cô Vân – Độc điểu đối với nhau, vạn tỉnh, thiên sơn đối với nhau)

Đối ngẫu có đối chéo cẳng ngỗng ( hay gọi là giao cổ đối)

“Xuân thâm diệp mật hoa chi thiểu

Thụy khởi trà đa tửu trản sơ”.

Dịch :          “Xuân sâu lá nhặt cành hoa ít

                   Ngủ dậy trà nhiều chén rượu thưa”.

Tăng Huệ Kỳ đổi chữ đa ra chữ thân và bảo rằng đổi như thế để mật đối với chữ thiểu (câu trên)

Thân đối với sơ  (câu dưới)

( Sách Nghệ uyển chê rằng ) : Tăng  Huệ Kỳ chẳng hiểu phép làm thơ nên nói bậy ở đây chữ Mật đối với chữ sơ lấy chữ đa đối với chữ thiểu, chính là phép đối giao cổ. Đối ngẫu trong thơ của Nguyễn Khuyến. Tú Xương, Tản Đà và nhiều nhà thơ nổi tiếng khác của Việt Nam rất hay, rất thoáng. Trong những bài thất ngôn bát cú, đâu có như thất ngôn bát cú ở thời kỳ đương đại của chúng ta, chỉ nhăm nhăm đối chỉnh làm cho bài thơ trở thành như xếp chữ, như bánh đúc bày sàng, thử hỏi còn ai muốn đọc. Những cặp đối của thi nhân Việt Nam:

Tản Đà:  “Ba Vì Tây Lĩnh non thêm trẻ,

               Một dải thu giang nước vẫn đây”.

        Bài (Thủy Tiên) của Nguyễn Khuyến :

“Trước án đặt vào trong bể đá

Sáng mai bỗng nở mấy chồi hoa

Chuyên tay còn kén chi phường lái,

Ngán nỗi riêng vui với lão già”.

                Bài (cảm hứng) của Tú Xương:

“Ví cho thi đỗ làm quan lớn

Thì cũng nhỏ to cưới thị hầu

Đất nọ vẫn thường hay có chạch

Bể kia có lúc cũng trồng dâu”

        Bài (Thú cô đầu) của Tú Xương:

“Năm canh to nhỏ tình dơi chuột

Sáu khắc mơ màng chuyện nước mây

Êm ái cung đàn chen tiếng hát

La đà kẻ tỉnh dắt người say”

           Bài ( Chuyến đò ngang) của Hàn Mặc Tử:

“Trong veo làn nước soi đôi mặt

Xa tít quê nhà trỏ một tay

Tâm sự mới trao bờ đã đến

Nỗi niềm chưa cạn khách về ngay”.

Câu : “Vàng tung cánh hạc bay bay mãi

Trắng một mầu mây vạn vạn đời”.

                                     Vũ Hoàng Chương

Trong một bài thơ mới (Viếng mộ Đại Tướng) cặp luận có câu :

“Nườm nượp dòng người vào viếng mộ

Hương hoa ngan ngát ắp tầng không”.

Nườm nượp đối với ngan ngát

Dòng người đối với hương hoa

Nhưng đây là đối chéo và hợp với luật bằng trắc

      Trong luật đối ở thơ Đường thì đối chỉnh, ta không cần phải bàn vì rất rõ ràng nhưng đối ngẫu rất phong phú.

 Đối ngẫu gồm: Bất đối chi đối, cú trung đối, giao cổ đối, tinh sảo đối, kỳ kiện đối, tựu cú đối, thực tự đối, diệp văn đối, liên miên đối, hồi văn đối, cách cú đối…

Vậy 2 cặp, 4 câu một nửa bài thơ Đường luật đã được mở ra nhiều dạng đối thoáng hơn cho tác giả khi sáng tác.

Kính thưa các thi huynh, thưa các tác giả đàn anh, thưa các vị lãnh đạo Hội thơ đường luật trong toàn quốc nhân đọc thơ Đường luật Việt Nam tập 12, tôi xin góp đôi lời trong diễn đàn thơ Đường mong được nới lỏng cho con chim công mà Hội đang mong ước thêm khỏe và màu sắc thêm sặc sỡ đẹp hơn, cuốn hút được nhiều người chiêm ngưỡng và yêu thích nó. Kế thừa đúng tinh hoa của ông cha cho mảng thơ Đường đương đại ở Việt Nam phát triển đúng tầm, đúng luật thơ.  Xin cho lời góp ý bài viết này và đa tạ cảm ơn.

 

                                                       NHÀ GIÁO NGUYỄN KHƯƠNG

                                                              ĐT:01686555377

                                                              Chi hội  Phú Thọ

 

 

Tác giả BBT