THÔNG BÁO

Chuc nam moi.jpgChào năm mới ! 2017
      Năm 2016 đã qua đi theo thời gian và những biến động của toàn thế giới cũng như những chuyển vận của đất nước ta. Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ XII  đã thành công rất, rất tốt đẹp, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. Trung tâm NC BT và phát huy văn hóa dân tộc cũng như Hội thơ Đường luật Việt Nam năm qua có nhiều hoạt động rất nổi trội....
VỀ VỚI BÀI THƠ ‘SÔNG LAM XỨ NGHỆ’- Một bài thơ ca ngợi quê hương sâu lắng ngọt lành
07-05-2017
  VE QUE bAC.F.jpgXin được giới thiệu

          Bài thơ ‘Sông Lam xứ Nghệ’ vừa được cuộc thi thơ Đường luật toàn quốc, xếp lên giải nhất.

          Trước sự việc này, trong làng thơ Đường có người chê, nhưng lại có nhiều người khen. Người chê vì có thể họ đọc bài này nghe nó ‘không đã’ như khi đọc Nguyễn Du. Người khen vì có thể họ đem ‘bó đũa’ để ‘chọn cột cờ’.

          Tôi thì tôi đứng về phía người thứ hai để xem xét bài thơ.

          Về chủ đề tư tưởng của bài thơ là ca ngợi quê hương xứ Nghệ. Chủ đề này đã trúng với chủ đề của cuộc thi.

          Xét về độ ôm sát đầu đề. Đầu đề có hai ý phải được diễn tả cho rõ, đó là sông Lam và đó là xứ Nghệ.

          Ta hãy nghe hai câu mở đầu:

          Trường Sơn nước lọc suối khe thành,

Muôn thuở non ngàn nhuộm sắc xanh.

Tác giả thật khéo. Nói về sông Lam mà không chạm vào hai từ ‘sông’ và ‘Lam’, mà vẫn tả rõ ra là sông Lam, rằng nguồn của nó bắt đầu ttừ đâu, rằng màu nước xanh biêng biếc của nó cũng có từ đâu.

Đến hai câu thực:

Nắng cạn con rào sinh ngọc chữ,

Mưa dềnh mặt nác dưỡng tài danh.

Vâng, con sông nào chẳng đi qua hai mùa, mùa nắng và mùa mưa.

Nhưng ở đây, nó khác hẳn: khi nắng cạn con rào (con sông), thì sự khô cằn ấy đã rèn rũa cho sự học;

Khi lũ lụt, úng ngập, mặt nác (mặt nước) dềnh lên, ngập lụt tới trời, thì nỗi khó khăn ấy lại khiến càng nẩy nở tài danh.

Ấy thế cho nên, trong thiên hạ mới có câu ‘đất học Nghệ Tĩnh’, ‘đất sỏi có trạch vàng’. Đến đây ta không phải bình thêm câu thơ ‘mưa dềnh mặt nác dưỡng tài danh’, khi ta cứ tâm tưởng đến Bác Hồ, đến hàng trăm lãnh tụ, chí sĩ, văn nhân tự cổ chí kim, khiến ta phải rởn gai ốc về sự  ứng nghiệm kỳ lạ của một miền địa linh nhân kiệt của xứ sở này.

Đến hai câu luận:

‘Giận càng giận’ lũ trào hung dữ,

‘Thương nạ thương’ sa lắng ngọt lành.

Thiên nhiên thì khắc nghiệt. nhưng thiên nhiên lại hun đúc cho con người có ý chí biết vượt lên.

Với con lũ hung dữ năm nào cũng có, cứ nghĩ đến thế thì người ta càng giận, Nhưng khi nghĩ đến con lũ nó đã đem phù sa bồi lắng cho đồng ruộng, thì người ta đã ‘thương nạ thương’, đã yêu lại càng yêu. Thiên nhiên đã cài đặt vào con người ở xứ sở này tính cách cương trực nhưng bao dung, khắc  khổ nhưng giầu tình cảm.

Ở đoạn này, ta thấy những phương ngữ, những tiết nhịp của điệu hò ví dặm…khiến tâm hồn ta ngập tràn chất Nghệ. khiến ta yêu thương quá đỗi mảnh đất, con người nơi đây.

Con sông Lam xứ Nghệ  đã  sinh ra và nuôi dưỡng con người, hun đúc tính cách con người, luôn biết đoàn kết, yêu thương, xin hãy nghe hai câu kết:

Làng cổ đôi bờ thơm trái mọng,

Xuôi về mẹ biển sóng hòa thanh.

 Xét về nghệ thuật:

Đây là bài thơ có dụng ý kỵ đề, cả bài thơ ta không thấy bốn từ ghi ở đầu đề (sông, Lam, xứ, Nghệ) mà vẫn tỏ rõ ra là nói về sông Lam xứ Nghệ.

Suốt bài thơ không có điệp từ, không có điệp ý, bố cục phân minh, đối ngẫu tề chỉnh, không gò ép câu chữ, cứ tự nhiên lưu loát như dòng chảy sông Lam.

Tác giả còn khéo tuân theo luật bằng trắc, phân bố các từ có dấu thanh trấn giữ các vị trí hợp lý, khiến cho bài thơ có âm hưởng du dương, đầy chất dân ca xứ Nghệ.

Ta lại còn thấy bài thơ này rất khéo dụng tứ.

Định nói về nguồn của sông Lam, thì “Trường Sơn nước lọc suối khe thành”.

Định nói về màu sắc của nước sông Lam, thì “Muôn thuở non ngàn nhuộm sắc xanh”.

Định nói về thiên nhiên khắc khổ nơi đây là nguyên nhân của lòng hiếu học, của rèn luyện nhân tài, thì lại nói “Nắng cạn con rào sinh ngọc chữ / Mưa dềnh mặt nác dưỡng tài danh”.

Định diễn tả  cái ý con người nơi đây luôn biết hòa hợp cùng thiên nhiên, biết sống chung với thiên tai, thì lại mượn tiết điệu dân ca “Giận càng giận” lũ trào hung dữ / Thương nạ thương” sa lắng ngọt lành’.

Định nói về bờ bãi hai bên bờ sông Lam từ xa xưa rất mau mỡ tốt tươi, thì lại nói “Làng cổ đôi bờ thơm trái mọng”.

Và định nói về người xứ Nghệ biết sống đoàn kết, chung vui cùng với đồng bào cả nước, thì tác giả lai nói “Xuôi về mẹ biển sóng hòa thanh”.

Cái cách không nói trực tiếp, cứ ví von việc nọ ra việc kia ấy chính là cách dụng tứ trong thơ ca và cách này nó lại rất đặc trưng của ngôn ngữ con người xứ Nghệ.

Đọc xong bài thơ rồi, ta vẫn thấy một dư vị ngọt ngào, thấm đẫm ân tình. Đây chính là một bài thơ góp phần làm giầu cho kho “thơ hay” của Hội thơ Đường Việt Nam.

                                                                      VŨ THANH              
Tác giả BBT