THÔNG BÁO

Chuc nam moi.jpgChào năm mới ! 2017
      Năm 2016 đã qua đi theo thời gian và những biến động của toàn thế giới cũng như những chuyển vận của đất nước ta. Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ XII  đã thành công rất, rất tốt đẹp, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. Trung tâm NC BT và phát huy văn hóa dân tộc cũng như Hội thơ Đường luật Việt Nam năm qua có nhiều hoạt động rất nổi trội....
Đôi điều mạn đàm về lỗi, bệnh trong thơ Đường luật
01-10-2016
261524.gifBài viết của Hồ Chi 
Đôi điều mạn đàm về lỗi, bệnh trong thơ Đường luật.
                                                                    
                                                                          Hồ Văn Chi- Đà nẵng
I. Lời mở đầu 
Thơ Đường luật là một thể thơ khó, rất khó! Bởi vì nó không phải như những thể thơ có luật khác ở nước ta như: Lục bát, Song thất lục bát, Ngũ ngôn...mà ở đó ngoài những quy tắc đơn giản là số từ trong mỗi câu, bắt vần, hợp vần, có nhịp điệu ra thì người làm thơ được tha hồ phóng tác, sao cho hay là được. Còn thơ Đường luật ngoài những quy định khắt khe về 5 yếu tố cơ bản là: niêm, luật, vần, đối ngẫu, bố cục thì người làm thơ còn phải rà soát đến các lỗi, bệnh nữa. Hiện nay, ở Việt Nam chưa thấy có tài liệu chính thống nào quy định các lỗi, bệnh của thơ Đường luật, mà chủ yếu chỉ là những bài viết của cá nhân, nhất là trên các trang thông tin điện tử. 
Để tìm hiểu vấn đề này, người viết đã gõ vào "Lỗi và bệnh trong thơ Đường luật" và xin được liệt kê tóm lược như sau: 
II. Lược trích một số trang viết về lỗi, bệnh trong thơ Đường luật 
1. Theo vnthivandan.net, ngày 23/5/2012 
Có 12 lỗi, 8 bệnh như sau: 
a. 12 lỗi: 1.Lạc vận. 2.Lạc đề. 3.Thất niêm/ thất luật. 4.Thất đối. 5.Khổ độc. 6.Điệp thanh. 7.Điệp điệu. 8.Điệp âm. 9.Trùng vận. 10.Trùng từ/điệp từ. 11Trùng ý/ hiệp chưởng. 12.Phạm đề/ mạ đề. 
b.8 bệnh: 1.Bình đầu. 2.Thượng vỹ. 3.Phong yêu. 4.Hạc tất. 5.Chánh nữu. 6.Bàng nữu. 7.Đại vận. 8.Tiểu vận 
2. Theo hoa vien.forumvi.com, ngày 27/5/2012 
Tóm tắt các lỗi trong thơ Đường luật ( không phân định lỗi hay bệnh) 
1. Thất luật, 2. Thất niêm, 3.Lạc vận/cưỡng vận, 4.Thất đối, 5. Khổ độc, 6. Trùng vận, 7. Trùng từ, 8. Trùng ý/Hiệp chưởng, 9. Phạm đề/ mạ đề, 10. Điệp điệu, 11.Bình đầu, 12. Thượng vỹ, 13.Điệp thanh, 14. Điệp âm, 15.Đại vận, 16. Tiểu vận, 17.Phong yêu, 18. Hạc tất, 19. Chánh nữu, 20. Bàng nữu. 
3. Theo Trương Minh Thuận trên thoduongdatviet ngày 30/8/2014 
Có 12 lỗi và 8 bệnh. 
a.12 lỗi là: 1.Lạc vận, 2. Lạc đề, 3. Thất niêm/ thất luật, 4. Thất đối, 5. Khổ độc, 6. Điệp thanh, 7. Điệp điệu, 8.Điệp âm, 9.Trùng vận, 10.Trùng từ/điệp từ, 11.Trùng ý/ hiệp chưởng, 12.Phạm đề/mạ đề. 
b. 8 bệnh là:1. Bình Đầu. 2. Thượng Vỹ. 3. Phong Yêu. 4. Hạc Tất. 5. Chánh Nữu. 6. Bàng Nữu. 7. Đại Vận. 8. Tiểu Vận 
4. Theo Thiet Duong trên thoduongdatviet ngày 26/10/2014 
Có 8 bệnh,12 lỗi: 
a. 8 bệnh: 1.Thất niêm, 2.Thất luật, 3.Thất đối, 4. Thất vận/lạc vận/cưỡng vận, 5. Bình đầu, 6.Thượng vỹ, 7. Phạm đề/ mạ đề, 8.Khổ độc. 
b. 12 lỗi: 1.Trùng vận, 2. Trùng từ, 3.Trùng ý, 4. Điệp điệu, 5. Điệp thanh, 6. Điệp âm, 7. Đại vận, 8. Tiểu vận, 9. Phong yêu, 10. Hạc tất, 11. Chanh nữu, 12. Bàng nữu. 
5. Theo facebook.com ngày 13/10/2015 
Cũng đưa ra 20 bệnh lỗi trong thơ Đường luật (không phân định lỗi, bệnh), giống như mục 2 (hoavien.forumvi.com) 
6. Theo bongtaduong.blogspot.com ngày 12/4/2016 
a.8 bệnh: 1. Bình đầu, 2. Thượng vỹ, 3. Hạc tất, 4. Phong yêu, 5. Đại vận, 6. Tiểu vận, 7. Chánh nữu, 8. Bàng nữu. 
b.12 bệnh, lỗi khác: 1. Lạc vận, 2. Lạc đề, 3. Thất niêm/ thất luật, 4. Thất đối, 5. Khổ độc, 6. Điệp thanh, 7. Điệp điệu, 8. Điệp âm, 9. Trùng vận, 10. Trùng từ, 11. Trùng ý/ hiệp chưởng, 12. Phạm đề/ mạ đề. 
7. Theo longhovinh.blogspot.com ngày 12/11/2015 
Có 12 lỗi, 8 bệnh: 
a. 12 lỗi là: 1. Lạc vận, 2. Thất luật, 3. Thất niêm, 4. Thất đối, 5. Khổ độc, 6. Điệp thanh, 7. Điệp điệu, 8. Điệp âm, 9. Trùng vận, 10. Trùng từ/ điệp từ, 11. Trùng ý/ hiệp chưởng, 12. Phạm đề/ mạ đề. 
b. 8 bệnh: 1. Bình đầu, 2. Thượng vỹ, 3. Phong yêu, 4. Hạc tất, 5. Chánh nữ, 6. Bàng nữu, 7. Đại vận, 8. Tiểu vận. 
Và có thể còn những trang viết khác mà người viết chưa truy cập tới được. Tuy nhiên, bằng đó cũng đã là nhiều, đã đủ rắc rối và thấy nổi lên một số vấn đề cần suy nghĩ! 
III. Đôi điều nhận xét 
1. Thơ Đường luật Việt Nam- hay nói đúng hơn là những người làm thơ Đường luật Việt Nam đã tự làm khó mình bằng cách cố gắng tìm tòi để đưa ra quá nhiều quy định khắt khe, làm cho người làm thơ Đường luật dễ trở thành người thợ chế tác, gọt đẽo, và những người muốn học làm thơ Đường luật phải "rùng mình"! 
2. Việc quy định thế nào là lỗi, thế nào là bệnh đa phần tuỳ thuộc vào ý chủ quan của mỗi người! Do đó, qua các trang viết được trích dẫn ở trên người thì quy định cái này, nhóm này là lỗi, nhưng người khác thì lại quy định khác hoặc ngược lại!
3. Các tác giả chỉ đưa ra danh mục các lỗi, bệnh mà không đưa ra mức độ (phạm luật) nặng, trung bình, nhẹ để từ đó định hướng cho người làm thơ Đường luật thấy rằng lỗi nào là lỗi nhất thiết không được vi phạm, lỗi nào cần tránh, và lỗi nào nếu tránh được thì tốt, không tránh được thì đành phải chấp nhận; cũng như cần đề xuất mức chế tài (mức phạt) tuỳ thuộc mức độ vi phạm các quy định, quy tắc của thể thơ này. 
4.  Ngoài các lỗi, bệnh được nhiều tác giả đề cập đến như đã liệt kê ở trên; người viết bài này còn gặp các trường hợp bài thơ của mình bị bạn thơ cho là mắc lỗi (bệnh) khi có 3 từ liền nhau cùng một thanh dấu, hoặc cùng một âm vận, mà chưa biết lỗi (bệnh) này tên gọi là gì? Do ai đặt ra, và có từ khi nào?
IV. Một số ý kiến đề xuất 
1. Đề nghị Hội Thơ Đường luật Việt Nam cần tổ chức nghiên cứu, hội thảo... để kiện toàn các điều luật cho Thơ Đường luật Việt Nam để có một tài liệu chính thức do Hội Thơ Đường luật Việt Nam ban hành về các quy tắc, quy định bắt buộc phải tuân theo khi sáng tác thể thơ này trên cơ sở tiếp thu, thừa kế tinh hoa văn hoá nhân loại và của nền văn hiến ngàn năm của nước Việt Nam ta.
2. Các quy tắc, quy định (luật hoá) đưa ra nhằm đảm bảo hai tiêu chí cơ bản nhất của thơ Đường luật Việt Nam là: + Đảm bảo tính đặc trưng, đặc thù của thơ Đường luật Việt Nam không thể lẫn với các thể thơ khác về niêm, luật, vần, đối ngẫu, bố cục và + Đảm bảo âm thanh nhịp điệu, bài thơ đọc lên nghe có nhạc. 
Cần tinh giản, loại bỏ những lỗi bệnh mà người ta đưa ra chủ yếu như để thách đố, thử tài nhau về khả năng dùng từ, dùng chữ chứ thực ra nó không ảnh hưởng mấy đến đặc thù hoặc tính nghệ thuật của bài thơ, nhiều khi vì quá khắt khe mà làm mất đi tính phóng khoáng, chất trữ tình của bài thơ Đường luật. 
3. Có luật rồi, thì những hành vi vi phạm luật đều gọi chung là lỗi. Lỗi thì có lỗi nặng, lỗi vừa, lỗi nhẹ. 
+ Lỗi nặng là những lỗi vi phạm các yếu tố cơ bản của thơ Đường luật, ví dụ như: Thất luật, thất niêm, thất đối, thất vận/ lạc vần, sai bố cục. 
Phạm lỗi nặng thì bài thơ đó không được coi là bài thơ Đường luật (mà là thơ tự do, thơ bảy chữ, thơ năm chữ...) 
         + Lỗi trung bình là những lỗi làm mất đi tính đặc trưng nghệ thuật và nhạc điệu của thơ Đường luật Việt Nam, có thể là: Khổ độc, điệp điệu, trùng vận, trùng từ, trùng ý/ hiệp chưởng, hạc tất, đại vận. 
Phạm lỗi vừa thì: Nếu là bài thi thì phải quy lỗi để trừ điểm. Nếu là bài viết gửi đăng (thơ Đường luật) thì yêu cầu tác giả chỉnh sửa, không chỉnh sửa được thì tuỳ theo người (hoặc ban) biên tập có thể cho đăng hoặc không cho đăng trong thơ Đường luật.
        + Lỗi nhẹ là những lỗi không ảnh hưởng nhiều đến đặc trưng nghệ thuật và nhạc điệu của bài thơ, (người viết mạnh dạn đề xuất) như: Bình đầu, thượng vỹ, chánh nữu, bàng nữu, phong yêu, tiểu vận, điệp thanh, điệp âm, phạm đề/ mạ đề. 
Phạm lỗi nhẹ thì có thể cho qua, vẫn được đăng bài trong thơ Đường luật. 
4. Luật cũng cần quy định những trường hợp nào được gọi là ngoại lệ, tức không theo đúng các quy tắc quy định của Thơ Đường luật nhưng vẫn được coi là Thơ Đường luật như: Độc vận, điệp từ, thủ vĩ ngâm, khoán thủ, cô phượng nhập quần, tá đối, giao cổ đối, tung hoành trục khoán, phá thể (không theo bố cục), hoặc trong bài chỉ có một vài chỗ trùng từ, trùng vận mà khó tìm được từ (vận) thay thế hay hơn v.v… 
V. Kết luận 
Trên đây là một số vấn đề mà người viết trong quá trình tự tìm hiểu về Thơ Đường luật, đặc biệt là về các lỗi, bệnh trong thơ Đường luật để học hỏi, đồng thời tự có những nhận xét, thấy còn nhiều vấn đề chưa có sự thống nhất trong cách phân định, cách xử lý các lỗi, bệnh của dòng thơ được mệnh danh là "Dòng thơ bác học" này. 
Từ đó, người viết mạnh dạn đề xuất một số vấn đề có thể còn phiến diện, chủ quan rất mong nhận được sự thứ lỗi của quý bạn thơ, khi bớt chút thời gian xem đến những dòng viết này. Xin cảm ơn.
                                                                      Hồ Văn Chi,
                                                 PCT. Chi hội thơ Đường luật Đà Nẵng.


                                           

Tác giả BBT