THÔNG BÁO

Nam moi.1.jpgNăm 2019 đã khép lại , Năm 2020 mở ra một miền đất mới cho Tổ quốc nở hoa. Hai thập niên của đầu thế kỷ XXI đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp về sự khởi sắc của đất nước.Đảng ta, nhân dân ta đang tập trung quyết liệt chống tham nhũng, và cải cách hành chính nhằm làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. 

Nghĩ về bố cục thi cử 2-2-2-2 Đường thi
22-03-2013
Trăng phó 3.jpg  Xin giới thiệu bài viết :

 Nghĩ về bố cục thi cử 2-2-2-2 Đường thi            

             Chúng ta yêu thơ Đường luật. Chúng ta đọc thơ Đường luật và rồi chúng ta làm thơ Đường luật. Muốn làm được một bài thơ thất ngôn bát cú hiển nhiên chúng ta cần nắm vững 5 yếu tố cơ bản là vần, luật , niêm , đối ngẫu và bố cục, Trong các yếu tố này thường ngày chúng ta ít nhắc tới nhất là bố cục, vậy chúng ta thử bàn về nó xem sao.
             Theo sách " Học nhanh luật thơ đường " của Hoài Yên nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc 2004 thì bố cục chính ngày xưa dùng trong thi cử là 2 . 2 . 2 . 2. ngoài ra còn các kiểu khác như 2 . 4 . 2 , như 4 . 4 và ít dùng như 6 . 2 hoặc 2 . 6 .
             Tôi cho rằng ngày xưa dùng trong thi cử là có ý bắt bất kỳ ai muốn làm thơ Đường luật phài nhuần nhuyễn bố cục này trước khi vận dụng thêm bố cục khác.
             Riêng tôi thì nghĩ rằng chỉ có làm theo bố cục này mới có được những bài thơ hay nhất, Lấy bài ' Thương vợ " của Tú Xương làm mẫu,một trong những bài thơ hay nhất mà tôi biết được từ xưa đến nay sẽ tháy rõ giá trị của bố cục thi cử này thể hiện tuyệt vời như thế nào
                                       
Thương vợ
                             Quanh năm buôn bán ở mom sông
                             Nuôi được năm con với một chồng.
                             Lận đận thân cò khi quãng vắng
                             Eo sèo mặt nước lúc đò đông.
                             Một duyên hai nợ âu đành phận
                             Năm nắng mười mưa dám quản công.
                             Cha mẹ thói đời ăn ở bạc
                             Có chồng hờ hững cũng như không.
                                                                       Tú Xương
            Vào cặp đề, câu phá đề ông không nói về những nét đặc trưng về con người bà như hình dáng , tính tình, tuổi tác mà là cái công việc bà phải một mình gánh chịu , nói mạnh hơn đó là sự nghiệp của bà, bảy từ ấy nói về vợ ông đã gửi gắm lòng kính phục , biết ơn để câu thừa đề khẳng định công lao to lớn của bà và tấm lòng qúy trọng của ông,
            Cặp thực, đã chọn được hai nét khái quát nhất mà bà phải chịu hàng ngày để kiếm miếng ăn,thui thủi một mình,tranh giành nguồn việc, Đọc hai câu này ta suy ra tất cả về sự cực nhọc vất vả và sự âm thầm chịu đựng của con người phụ nữ điển hình quê ta.
           Từ cặp thực ấy Tú Xương đã viết ra cặp luận thật đặc sắc, bằng thành ngữ dân gian ông đã nói lên đặc điễm tuyệt vời của người phụ nữ nước ta dưới thời phông kiến ;lấy chồng theo chồng, coi là sứ mệnh,hết long vì chồng vì con, vì ngôi nhà nhỏ bé của mình,không chút phàn nàn.
Thực chất điển hình đó là vợ ông,ông không nói thẳng ra vì đó là người vợ ông tin yêu và kính phục, hai câu thôi mà như thật đầy đủ về bà, về nỗi lòng ông.
            Xã hội thời ấy có nhiều con người như ông,ăn bám nhưng vẫn được coi trọng,thé là ông chửi,chửi tất cả, chửi chính mình trong cặp kết nhưng thực ra là ông ca ngợi bà, tỏ long biết ơn sâu nặng với bà.
            Bài thơ là một câu chuyện. Mỗi bài thơ đường luật phải là một câu chuyện về cảnh, về tình, về sự mà tác giả tả ra kể ra trọn vẹn có mở đầu có diễn biến có bình luận và có kết thúc. tất cả chỉ có tám câu. Như bài trên, mỗi phần phải chọn nét điển hinh nhất, khái quát nhất, nổi bật nhất của cốt chuyện mà ta muốn gửi gắm tâm sự, muốn nêu ra chính kiến của mình, đó là điều cực khó đồi hỏi nhiều công sức, tâm huyết và khi đã làm được thì bài thơ có sức hấp dẫn lớn.
            Hiện nay có thể là vì khó làm được nên xu hướng chung đều muốn dễ dãi có được bài thơ nên có chiều hướng nhiều về số mà yêu về chất, phong trào rộng rãi nhưng thiếu sức chinh phục lòng người.
            Bài sau đây là một trong số 7 bài của một tác giả có tiếng ở Hải Dương gửi đi mời họa khắp trong tỉnh, cả 7 bài đều viết theo một kiểu như nhau :
            Bài xướng                                                          Bài họa
              Cây tùng                                                              Cây tùng
Trọn kiếp phong trần với tuyết sương         Nghe nói cây này chịu gió sương
Non cao bão táp vẫn coi thường                 Tuy chưa nhìn thấy chẳng xem thường
Gốc bền cậy đất không lay chuyển              Non cao sừng sững xòe ô rộng
Thân vững trông trời chẳng vấn vương       Vách dựng cheo leo tránh bụi vương.
Nắng lửa đêm ngày cành cứ nảy                 Ví bậc tài ba làm đất đổi 
Mưa tuôn năm tháng ngọn càng vươn         Như tùng thẳng tắp chọc trời vươn
Bốn mùa cần mẫn luôn xanh tốt                    Cầu trời khắp chốn nhiều " cây đó "
Tích nhựa cho đời mãi ngát hương.             Cho mọi thôn làng thắm sắc hương.
                      Nguyễn Thành Tài                                          Trần Gia Trì
                            Cẩm Giàng                                                   Hà Nội
         Bài xướng viết rất tốt, vần. luật, niêm, đối, ngôn từ đều chính xác, sáng sủa, dễ hiểu nhưng chỉ là nói về cây tùng với 8 đặc điểm bằng 8 câu phong cách tương tự như nhau đều là thực cả, Câu 5 và 6 tác giả coi là luận ,thực ra vẫn chỉ là nói lại cái điều đã nhìn thấy mà điều này và cả ở hai câu kết đúng cho nhiều cây khác nữa không là đặc điểm riêng của cây tùng khiến cho bài thơ có vẻ nhàn nhạt, khô khan, giá trị nội dung khó chấp nhận.
        Bài họa, tác giả thực tế hơn nói rỗ là chưa nhìn thấy cây tùng vì vậy nghe thế nào viết thế ấy . Cặp đề câu phá đề và câu thừa đề thật rõ, Cặp thực 2 ý nêu khá đắt rất tiếc vì mắc vần phải dùng ý tránh bụi vương hơi gượng. Cặp luận sắc sảo, 
thực tế, từ đó có được cặp kết có cả ý trong ( trồng cây ) và ý ngoài ( xã hội nhiều người tốt ). Bài này sử dụng khá đắt bố cục thi cử.
          Cùng xem thêm bài xướng mời họa chúc thọ giáo sư Vũ Khiêu của Tác giả Nguyễn Huy Đài :
             Bài Xướng                                                      Bài họa
           Đảng mến dân yêu                                          
Tạo ngàn hoa
Chín bảy mùa xuân quý tuổi già                  Bác dạy chúng ta biết quý già
Bảy mươi đầu sách đẹp như hoa                Cụ Khiêu chín bảy tạo ngàn hoa
Tôn vinh văn hiến vì dân tộc                       Quý bao đầu sách dành hậu thế
Coi trọng nhân tâm với quốc gia.                 Đẹp những mùa xuân sống thuận hòa.
Sự nghiệp văn chương cao trí tuệ               Tỏa sáng tàng văn bằng trí luận
Công lao nghiên bút sáng thơ ca                 Điểm tô kho phú với oanh ca.
Anh hùng lao động thời kì mới                    Cần cù sáng tạo không ngừng nghỉ
Đảng mến dân yêu sống thuận hòa.            Lao động anh hùng tộc Vũ Gia
                      Nguyễn Huy Đài                                             Trần Gia Trì
         Không bình nữa chỉ biết rằng bài xướng không có cặp luận nhiều cặp thực.
Đây là loại hình bố cục khá phổ biến hiện nay, có thể vì vậy mà thơ thiếu sức hấp dẫn thường bị gán là khô khan, lại thêm cách chơi Nhất thủ, Nhất thủ độc vận, Nhất thủ tam ( ngũ ) xuyên độc vận . . . khiến thơ đọc cũng khó mà ngâm chẳng được khiến vị thế thơ Đường có phần giảm sút.       
         Xin mạo muội nêu đôi bài gọi là múa rìu qua mắt thợ, cái chuyện nói và làm có khoảng cách cũng là chuyện thường mong dược sự chia sẻ :
               Bài xướng                                               Bài họa
          Chuyện cái tăm                                            Cái thằng tăm
Bà ơi tên cháu chỉ là tăm                               Cơm nước xong rồi thiếu cái tăm
Bé bé xinh xinh chẳng thích năm.                 Ngồi đứng không xong chớ nói nằm 
Thưở trước ngành tre từng vững mối            Vướng mắc tức răng rơi nước mắt
Giờ đây cánh gỗ đã vênh cằm                       Khui xong hả dạ vuốt râu cằm.
Mồm quan nhất phẩm thường khua khoắng  Gỗ tre tí tẽo khoe chi quý
Miệng nhóc cái bang cũng viếng thăm.         Yến tiệc linh đình tất phải thăm.
Đời muốn cháu nghiêm khui rác rưởi            Việc nhỏ đời trao quan trọng lắm
Anh hùng đâu nệ tiếng cùng tăm.                  A ha ! đệ nhất cái thằng tăm !
                         Trần Như Tùng                                              Trần Gia Trì

           Hưu ở vườn quê                                          
Tiếng sáo diều
Ngày ngày hí húi chốn viên gia                      Sáo diều ai thả véo von đưa
Say với hoàng hôn, nắng xế tà.                     Lưu chốn thần tiên ngút bóng dừa.
Bên lão nhạc vườn luôn chích chíp                Len lỏi luồn qua khu phố chật
Cùng bà cơm bữa sẵn tương cà.                    Ngập ngừng dừng lại quãng nhà thưa.
Hai cây nhãn cổ còn cho mật                         Cho đôi mắt biếc bừng tia thẹn
Hai gốc hông tơ lại nẩy hoa                           Dục cặp chân thon tới bãi xưa
Điểu hội chim về vui ríu rít                             Cánh én vi vu, trời nhẹ gió
Con ngâm thơ bố, cháu thơm bà !                 Thời gian dù mấy cũng đâu vừa !
                         Trần Như Tùng                                             Trần Như Tùng 
         Những suy nghĩ trên đây chỉ mang tính cá nhân chưa hẳn đã hoàn toàn đúng
mong được nhiều bạn thơ bàn bạc thêm . Có điều người xưa đã nói " Chớ có chưa học làm thầy đã đòi bắt ma ", " Gốc có mạnh cây mới vững " thì việc nắm vững bố cục cơ bản , vận dụng nhuần nhuyễn là cực kỳ quan trọng, một trong những yếu tố giúp đạt được những bài thơ như mong muốn.
                                                                                                     
Trần Như Tùng
                                                                                                     Phú Thọ
                                                                                                ĐT 0210 3940 973
         
         

Tác giả BBT giới thiệu