Hai người anh hùng mà tôi nói tới là Đặng Dung( thế kỉ 15) và Phan Bội Châu (thế kỉ 20), cùng hai bài thơ là Cảm hoài và Tuế mộ của hai ông. Sự tương đồng ở đây đạt đến mức kì lạ. Bài viết này tôi nhằm nói về sự tương đồng.

Hai người sinh ra đều gặp buổi nước mất nhà tan, trong dòng máu có linh khí sông Lam núi Hồng, đều vượt qua bao nỗi cơ cực của gia cảnh để tìm đường cứu nước.,địa bàn hoạt động của họ thật là rộng lớn. Sự nghiệp của họ kéo dài, gặp bao thất bại, cuối cùng tính mạng của mình nằm trong tay kẻ thù. Họ đều là những bậc anh hùng yêu nước chói lọi của những năm đầu thế kỉ 15 và 20. Họ coi văn chương là vũ khí,  nay qua văn chương ta đọc được tấm lòng son trung trinh vì nước :

Cảm hoài

                    Đặng Dung

Thế sự du du nại lão hà

Vô cùng thiên địa nhập hàm ca.

Thời lai đồ  điếu thành công dị ,

Vận khứ anh hùng ẩm hận đa.

Trí chủ hữu hoài phù địa trục,

Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà.

Quốc thù vị báo đầu tiên bạch,

Kỉ độ Long Tuyền đới nguyệt ma

Tuế mộ

                  Phan Bội Châu

Bách niên sinh thế kỉ thời gian,

Trần thổ chính sam nhân vị hoàn.

Thảo thảo quang âm qua thiếu tráng,

Mang mang vân thụ vọng gia san,

Giang hồ tàn mộng tuế tương mộ,

Vũ tuyết lao sầu dạ dục lan.

Xuất hạp Long Tuyền thời phất thức,

Đăng tiền hoành ảnh thượng ban ban

Phiếm bàn về những vần thơ trên không gì bằng dẫn lời GS Trần Quốc Vượng:

“ Đó là những lời thơ khí khái, u hoài ,cay đắng mà tôi thuộc nằm lòng từ thời thơ ấu.”

Vì sao bài thơ toát ra nỗi cay đắng, vì lẽ tuổi người chiến sĩ đã cao mà sự nghiệp chưa thành (nại lão hà ,đầu tiên bạch ,kỉ thời gian ,tuể tương mộ,dạ dục lan)

Vì sự nghiệp sao mà khó thay (Vô lộ vãn…,trần thổ chinh sam)

Vì lẽ người chiến sĩ sống cảnh tha hương(vân thụ vọng gia san)

Trong cái vầng tối đó , hiện ra cái vầng sáng – người chiến sĩ và thanh gươm báu:

Đội ánh trăng mải miết mài gươm, Soi ánh đèn miệt mài lau kiếm.

Gươm Long Tuyền là một biểu tượng cho chí khí đấng nam nhi với vận mệnh nước nhà,nó tương dương với Kim Qui Bảo Kiếm trong truyền thuyết Hồ Gươm. Khi Chế Lan Viên viết :”Quanh hồ Gươm không ai bàn chuyện vua Lê, lòng ta thành rêu phong chuyện cũ”  là một sự cảnh tỉnh về một sự nguội lạnh….

Hai bài thơ là 2 bức họa về người tráng sĩ  bi & hùng. Bi vì cô đơn ,nghẽn lối . Hùng vì trái tim rực lửa anh hùng. Quả là : phi hào kiệt chi sĩ bất năng.(không là hào kiệt thì không làm nổi những vần thơ đó) .

Nhân dịp khai bút Tân Mão , xin được kính trình các thi hữu 2 bản dịch mới:

          Nỗi lòng (Đ D)

Việc đời vời vợi ,ta già !

Mênh mang trời đất ,tiếng ca đáy lòng.

Gặp thời một tốt thành công,

Vận qua nuốt hận anh hùng tay không.

Nâng địa trục vì chúa công,

Rửa giáp binh ,khó vạch sông Ngân Hà.

Thù Nước còn ,tóc đã pha,

Đội trăng mài kĩ gươm ta Long Tuyền.

                            8/1/2011

           Cuối năm  (PBC)

Trăm năm mấy nả cuộc đời,

Người đi gió cát ,chưa hồi về quê.

Tuổi xanh thấp thoáng giãi giề,

Mây man mác nhẹ trôi về cố hương.

Mộng tàn năm cũng sắp tàn.

Tuyết mưa buồn thảm ,đêm càng sắp vơi,

Tuốt Long Tuyền lau chẳng ngơi,

Trước đèn gươm báu ngời ngời trong đêm .