THÔNG BÁO

Nam moi.1.jpgNăm 2019 đã khép lại , Năm 2020 mở ra một miền đất mới cho Tổ quốc nở hoa. Hai thập niên của đầu thế kỷ XXI đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp về sự khởi sắc của đất nước.Đảng ta, nhân dân ta đang tập trung quyết liệt chống tham nhũng, và cải cách hành chính nhằm làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Không lúc nào hết, sự hoạt động văn hóa có một tầm quan trọng nó định hình và duy trì phát triển nền văn hóa dân tộc, biểu lộ bản sắc của con người Việt Nam. 

Thơ Đường Cụ Phùng Khắc Khoan
09-03-2010
A3.jpg  Hội thơ xuân huyện Thạch Thất tại đền thơ Cụ Trạng Bùng nhân kỷ niệm lần thứ 482 ngày sinh của Cụ . Thơ luật Đường của Cụ đã được đánh giá nổi trội . Sau đậy là chuyên luận về cuộc đời thơ văn của Cụ , và một số bài thơ Đường của Cụ:

Chuyên luận : Phùng Khắc Khoan cuộc đời  thơ văn

     
      
Cụ Phùng Khắc Khoan là một con người với một cuộc đời nôỉ danh cùng sự nghiệp kinh bang tế thế,  với sự nghiệp bang giao vệ quốc , với một tấm lòng bác ái chăn dân , chú trọng nghề nông và nghề thủ công nghiệp cụ được người đời tấn phong Trạng . Lưỡng quốc Trạng nguyên từ một Tiến sỹ như cụ quả là hy hữu .

         Trong sử sách, tên tuổi và sự nghiệp của cụ gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử, chính trị, , kinh tế, bang giao, mang tính thời đại của đất nước ta nửa cuối thế kỷ XVI , đầu thế kỷ XVII .

     Cụ sinh hạ vào tháng Giêng năm Mậu Tý ( 1528 ) tại làng Bùng và tạ thế vào ngày 24 tháng 9 năm Quý Sửu ( 1613 ) . Hưởng thọ 85 tuổi .

  

               Sự nghiệp văn chương của cụ Phùng Khắc Khoan không phải cùng với , hay bên cạnh mà ở ngay sự nghiệp chính trị bang giao của đời cụ .Cụ làm  thơ , viết văn là để phục vụ đại nghiệp phục hưng  nhà  Lê, là để làm hay , làm đẹp cho nước, cho đời và cũng là để bộc lộ ý chí, hoài bão, tâm hồn , khí phách của một sĩ đại phu thời loạn. Sự nghiệp văn chương cuả cụ Phùng Khắc Khoan qua  nhiều tài liệu của các  thế hệ học giả từ xưa tới nay có thể  khái quát :

        Văn chương của Cụ với một  khối lượng khiêm nhường , khả kính   Khiêm tốn trước sự nghiệp văn chương của Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhưng khả kính trong số các danh gia còn lại ,và với riêng xứ Đoài thời ấy chẳng dễ nhường ai .

        Sơ bộ định lượng văn chương của cụ Phùng Khắc Khoan còn để lại hơn 500 đơn  vị tác phẩm văn thơ , viết bằng cả chữ Hán , chữ Nôm với nhiều đề tài . Thơ tự , văn bia, văn tựa , thơ lục bát , và có cả văn tế, diễn ca, kinh truyện . Các loại sách sấm ký , bói toán, binh pháp..v..v .Nhưng nổi bật là bốn tập thơ chữ Hán ( Nguyên chí thi tập , Huấn đồng thi tập, Đa thức tập, Lĩnh sứ hoa thi tập ) Cùng một số bài tựa, văn bia , văn tế , và một số tác phẩm Nôm như  Lâm tuyền vãn . Ý nghĩa văn chương  của Cụ được  nổi trội trên bốn mặt :

        1- Tác phẩm Nôm giàu ý nghĩa văn học sử : Hai tác phẩm Nôm lưu truyền là Lâm tuyền vãn và Diễn nghĩa kinh dịch .Nhưng nổi bật là Lâm tuyền vãn . Với 185 câu thơ lục bát ( gieo vần ở từ thứ tư ) đã bảo lưu tính chất điệu thơ lục bát cổ , miêu tả , đã giới thiệu  cách thức vun trồng và công dụng của các loại rau củ , quả . Lời thơ bình dân, mộc mạc dí dỏm , vui tươi rất đặc trưng cho ngôn ngữ văn học thông dụng :

                    Bí đao nhếch nhác phấn vôi

               Bầu leo nghểnh cổ hãy ngồi trông qua .

         Ý nghĩa của  văn học sử của Lâm tuyền vãn đã khẳng định bước phát triển mới , theo hướng dân tộc  về thể tài và ngôn ngữ văn học Nôm trên cơ sở tiếp thu văn hóa , văn học dân gian .

      2 -  Thơ văn thể hiện chí khí nam nhi , nhập thế , an nguy trị loạn :       Đương thời hay ngày nay nói đến cụ Trạng trước hết nói đến một nhân cách  lớn , một hoài  bão cao đẹp . Trong một hoàn cảnh lịch sư giao thời Cụ đã thể hiện chi nam nhi , tinh thần hăng hái, bền bỉ, thái độ sống lạc quan . Điều trân trọng ở Cụ không những sống có hoài bão và nhân cách  lớn mà còn cố gắng phấn đấu để thực hiện chứng tỏ tầm cỡ của một sĩ đại phu . Dõi theo thơ của cụ, một  “thế kỷ hành niên tự thuật” . Ý chí ấy đã thể hiện :

                     Nam nhi tự hữu hiển dương  sự

                    Khẳng tác ngang tàng nhất trượng phu .

 ( Taì trai phải có sự nghiệp làm vẻ vang cho cha mẹ, Chẳng chịu làm một đáng trượng phu ngông nghênh ) . Tự thuật

 

    Cả một thời văn niên, tiếp sau, thơ Cụ vẫn giữ trọn niềm say mê lý tưởng tầm cao nhân cách ở đời :

                  Bình sinh chính trực hựu trung thành

                  Tráng chi cao huyền nhật nguyệt minh

( Đời ta chính trực lại trung thành . Tráng chí treo cao rõ ràng như mặt trặng, mặt trời ).       Bệnh trung thư hoài

             Khi đã xác định được vị trí xã hội đương thời cụ viêt :

                             Chuyến này dương hiển danh thân

                             Đèo heo suối thẳm gian truân xá gì .( Lâm lộc tảo hành- thơ dịch  )  . Do có một nhân sinh quan hào sảng nên thơ của Cụ nhìn vào đâu cũng thấy đẹp . Niềm vui trong lòng tỏa ra cả thế giới xung quanh, cảnh vật xinh tươi đầy thi vị : Đón ai hoa nở nụ cười , Cờ lau thẳng hướng , mặt trời bay ra . Cỏ cây thuộc tiếng mừng ta, Gió mây gợi tứ bút hoa nảy vần .”

                         Lâm lộc tảo hành – thơ dịch       

    

        3 - Cụ là một Danh nho – thi sĩ – văn chương lo nước – thương đời :  Tập “ Ngôn chí thi tập” đã toát nên ý thơ để nói chí “ Thi ngôn chí “ Ở đây cái chí bình sinh cũng đã được bày tỏ .

     Kế thừa truyền thống Nguyễn Trãi về quan niệm văn chương , Cụ Phùng đã nêu “ nên khanh tướng trong bụng phải có thi thư” và niềm vinh dự của nhà văn , nhà thơ chẳng kém gì tướng văn , tướng võ .Cụ biểu hiện rõ ý thức dùng văn chương làm đẹp cho nước, làm hay cho đời.

 

        Thơ của Cụ thật đã : xua sóng biển vào nghiên mực, kéo vân tinh đến ngòi bút, thu về cái xuân tươi của trời đất, nhặt cái thắng cảnh của non sông, dồn cả vào cái  ngón  ngâm vịnh của thi nhân .

   Sơn toàn văn bút thiên hình dị

Thủy dẫn từ nguyên vạn phái đồng .

       (Núi cao nhọn như bút văn chương, ngàn hình khác lạ . Sóng đưa lại những nguồn từ tảo , vạn dòng giống nhau)

                            Đế hoàng đạo thư đường .

     Lo nước, thương đời Cụ Phùng Khắc Khoan dành những tình cảm ưu ái, nhân hậu hướng về dân chúng. “Đội mũ cánh chuồn cụ ngồi trong tranh”, mà “vẻ mặt nôm na  đồng áng”. Cụ quan tâm tới nông nghiệp , công nghệ , thủy lợi của quê hương, lo âu khi hạn hán “ Vui mừng khi gặp mưa phải thời đổ xuống. Cụ cầu mùa màng tươi tốt , các loại lúa màu  bội thu. Cụ quý cái công lớn của dân trong từng hạt gạo ., rồi yêu cầu chính sự phải nhân đức để tài bồi gốc nước : 

        Thánh chúa thẩn kim cần vụ bản . Nhân an canh tạc thái bình dân

( Vương thượng biết chuyên lo gốc nước , An cư lập nghiệp thái bình dân _ Xã nhật )

       185 câu lục bát trong Lâm tuyền vãn bảo ban căn kẽ , hóm hỉnh, dí dỏm , bình dị , dân giã : “ Trâu, bò, gà, lợn, dê, ngan. Đầy lũ , đầy đàn thả khắp mọi nơi , Ngày nhiều vật lạ của tươi. Che chở ngàn đời dân ấm dân no…”

    Qua  thơ văn của Cụ ta thấy Cụ  là thi sĩ, một nhà nho thi sĩ, Thơ văn của Cụ là tấm gương phản chiếu tinh thần nhân bản, nhập thế truyền thống. Niềm ưu ái trong thơ Cụ mãi mãi là tấm lòng son , khả kính ngàn đời .

   4 - Văn chương trong bang gia vệ quốc :   Hơn 70 tuổi cụ phụng mệnh đi sứ, vốn là người kiên trinh chất phác, nổi  tiếng văn hay. Cụ đi sứ nói những lời trung hậu, ôn hòa, làm toàn vẹn được mệnh vua, làm mạnh mẽ được  uy nước . 30 bài thơ dâng thánh tiết vua Minh, 10 bài thơ đối đáp chánh phó sứ Triều Tiên, tài tứ chứa chan, cách điệu tươi đẹp đã làm nền móng vua Minh phong vị Trạng , và là nhịp cầu nối nước Đại Việt  với Triều Tiên . Tổng hợp văn thơ đi sứ của Cụ gồm trên 140 đơn vị tác phẩm . Nhưng nổi trội là thơ chúc  thọ khánh tiết vua Minh và cụm thơ giao tiếp với sứ Triều. Nội dung phong phú, tính chiến đấu cao, có tinh thần nhân ái hòa nghị , tình diệu tiêu tao, điển nhã. Dù là thơ bang giao hay thơ thù tạc nhằm mục đích giao tế nhưng nhiều bài hay, đẹp đầy khí phách .

          Sinh ra và lớn lên ở một làng quê xứ Đoài , được học thầy Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Cụ Phùng Khắc Khoan đã nhập thế, hành nghiệp, trở thành một danh nhân lịch sử với sự quý mến và trân trong của bao thế hệ. Một con người trung hiếu nhân hậu, giản dị, lão thực được dân coi là Thần Nông được đời phong là Trạng nguyên hai nước . Với một cuốc đời văn thơ sâu sắc, nhưng mộc mạc. Thâm túy mà dễ gần , dễ hiểu, dễ cảm nhận .Lịch sử đã đặt cụ vào một vị trí nhân tài danh cao vọng trọng .và cũng hiện diện với một tầm vóc một danh nhân thi sĩ,.văn chương – với nhân cách  để đời, trường tồn cùng năm tháng .

               Thật tự hào cho đất Việt , cho thủ đô Hà Nội , cho xứ Đoài , cho Thạch Thất nói chung, và  Phùng Xá – làng Bùng nói riêng có một danh nhân văn hóa như cụ Phùng Khắc Khoan – Cụ Trạng Bùng .

          

  Cuï  Traïng  Buøng

 

             Gi÷   trän  mét  ®êi  ch÷  hiÕu , trung     
      
 Kinh  bang    thÕ  thËt  hµo  hïng

              Th¬  v¨n  kh¶  kÝnh,  giµu  nh©n ¸i

       §Êt  n­öíc  l­öu danh  Cô Tr¹ng Bïng.

                                    ĐT
                                                                          

Tác giả Đức Thọ Sưu tầm tổng hợp. và Tạm dịch
Các tin khác