YÊU BỐN
MÙA HOA
Xuân đến mai hương tỏa dịu dàng
Hạ về sen ngọc ngát đài trang
Thu vàng bay lả lơi nhành cúc
Đông tím se e ấp nhánh lan
Mai ngại xuân tàn hoa phấn nhạt
Lan chờ đông mãn bướm ong sang
Cúc cài suối tóc chiều thu nhớ
Trúc mãi cùng ta tiếng sáo vang.
Nhật Lệ
CÂY LÁ BỐN MÙA
Xuân tới mai mừng tỏa ngát hương
Hạ sang lan thắm rộ bên tường
Thu khuyên cúc ngọc xôn xao trổ
Đông giục trúc đào óng ả vươn
Mai tiễn xuân đi dừng gọi nắng
Lan e hạ mãn nán vời sương
Cúc soi sóng mắt thu trong suốt
Trúc trải trời đông đợi bạn đường.
Nắng Xuân
Cùng tác giả
NHẬT LỆ “YÊU BỐN MÙA HOA”
Nắng Xuân
Trong Tuyển tập
lần đầu của Chi nhánh UNESCO Thơ Đường Cần Thơ có một bài thơ như một bức vẽ
thiên nhiên trữ tình. Bài thơ lóng lánh sắc màu của lá hoa, rung rinh làn gió
nhẹ đưa, phơ phất lá thu bay, dập dìu ong bay, bướm lượn, du dương tiếng sáo
trúc chiều hè. Đó là “YÊU BỐN MÙA HOA” của tác giả Nhật Lệ. Bài
thơ dùng bút pháp khoán thủ để nhắc lại thú chơi kiểng “tứ quý” của
người xưa, một kiểu chơi thơ ở thể thơ Luật Đường. Chính vì thế bố cục không
giống như những bài Đường luật thông thường.
Hai câu mở đầu
cũng đã là một cặp đối:
Xuân đến
mai hương tỏa dịu dàng
Hạ về sen ngọc ngát đài trang
Nếu coi đây là phần mở vẫn không sai
vì chỉ đọc 2 câu đầu ta vẫn dễ dàng đoán biết ý tứ bài thơ mà tác giả sẽ khai
thác là “mùa nào chơi thứ nấy”.
Cũng giống như những bài thơ có tham
vọng liệt kê nhiều đặc điểm hay thâu tóm vô số sự vật, hiện tượng thì phần
trạng và phần luận ẩn chứa trong mỗi câu thơ. Hãy đọc 4 câu tiếp theo:
Thu vàng bay lả lơi nhành cúc
Đông tím se e ấp nhánh lan
Mai ngại xuân tàn hoa phấn nhạt
Lan chờ đông mãn bướm ong sang
Cứ coi câu 3 làm ví dụ sẽ thấy không cần bàn cãi gì nhiều.
Là trạng vì “thu vàng” chỉ tình trạng mùa thu lá vàng, nắng nhạt; “bay
lả lơi” diễn tả cảnh mùa thu lá rụng. Là luận vì “nhành cúc” vừa khẳng
định một loài hoa tiêu biểu của mùa thu, vừa khéo léo sử dụng nghệ thuật so
sánh khung cảnh mùa thu với hoa cúc. Ở cặp đối thứ nhất không tìm ra khuyết điểm
nào, từng từ, từng ý, từng cụm và cả câu, đối rất chỉnh, rất cân. Kể cả danh từ,
tính từ chỉ màu sắc, động từ kép chỉ thái độ… Cặp đối thứ hai, giá như đổi chữ
“nhạt” bằng “rụng” thì không thể chê vào đâu được, vì “nhạt”
là tính từ đối với “sang” là động từ ở câu dưới, thì những người nghiêm
khắc về kiểu thơ Luật Đường chưa tâm phục, khẩu phục. Đây cũng là một lỗi rất
nhẹ và có rất nhiều người vướng nếu không chú ý. Nếu không được phân công đọc kỹ
để bình bài thơ này, chính tôi cũng không nhận ra.
Cúc cài suối tóc chiều thu nhớ
Trúc mãi cùng ta tiếng sáo vang.
Hai câu kết không chỉ là tâm hồn yêu
thiên nhiên được cách điệu, mà đồng thời còn ẩn chứa một chút nỗi niềm riêng.
Thấp thoáng đây đó bóng hình người xưa vẫn cài hoa trên tóc. Bây giờ, mỗi khi hồi
tưởng lại những dòng ký ức đầy vơi năm nào thì tiếng sáo trúc chính là lời thủ
thỉ, nỉ non sâu lắng nhất.
Những câu thơ hay đến thế làm tôi thầm
liên tưởng tới những nghệ nhân chơi kiểng. Nghệ nhân dựa vào trí tưởng tượng
phong phú của mình mà thoải mái sáng tạo, tỉa tót, uốn nắn để có tác phẩm mang
dấu ấn của riêng mình. Nhà thơ thì lựa chọn ngôn từ để gọt tỉa những gì thô kệch,
tầm thường mà giữ lại những nét tinh túy rồi thổi cảm xúc, gắn tâm sự của mình
vào bài thơ.
Tôi đã bỏ công cố gắng dò tìm mãi vì
nghĩ rằng tác giả cố tình dấu, nhưng rồi phải thầm tiếc rẻ và nghĩ rằng có lẽ
trong phút cao hứng, người làm thơ lỡ bỏ quên mất từ “hạ” ở câu cuối và
thứ tự 4 mùa và 4 loài hoa chưa được tuân thủ nghiêm ngặt. Vì nếu để ý sẽ thấy
tác giả chưa muốn dừng lại ở diệu bút khoán thủ đơn thuần mà còn muốn nâng cao
lên, tức là ngoài việc xếp tám chữ ở đầu câu, tác giả còn khéo léo dấu kín bên
trong mỗi câu.
Cảm ơn tác giả Nhật Lệ đã cho thưởng
thức một bài thơ hay và một kiểu chơi thơ đầy ngẫu hứng.
N.X